Hidrografya (Akarsular, Göller, Denizler) nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Akarsuların beslenme biçimlerini ve mevsimlik değişimini açıklar.
• Akarsu, göl ve deniz oluşumlarını ve bunları oluşturan çukurlukları tanır.
• Havza, debi, çökeltme taşınımı ve delta kavramlarını tanımlar.
• Göl sularının ve deniz sularının tuzluluk, derinlik ve şekil farklarını karşılaştırır.
• Gelgit, kuzey akıntısı ve dalga hareketlerinin kıyıları nasıl şekillendirdiğini açıklar.

Anahtar fikirler

• Göl suları tatlı, deniz suları tuzludur; denizdeki tuzun kaynağı akarsuların çözerek taşıdığı tuz iyonlarıdır.
• Debi hacim, hız ise yol büyüklüğüdür; ikisi karıştırılmamalıdır.
• Göl oluşumu çukur, kapatan yapı ve boğaz olmak üzere üç koşula bağlıdır.
• Tuzlu göller çoğunlukla dışarıdan tuz alan ve çıkışı olmayan havzalarda oluşur.
• Akarsu çökeltiyi aşınma noktasından delta noktasına kadar taşır; bu taşıma akarsuyu oluşturan sürecin son aşamasıdır.
• Gelgit düzenli, dalga düzensiz su hareketidir; kıyı şekillerini birlikte oluştururlar.

Konunun özeti

Akarsular yüksekten alçağa akar, yataklarını aşındırır ve çökeltilerini taşır; bu çökelti yol boyunca veya deniz kenarında delta hâlinde birikir. Akarsunun çevresindeki alan havzadır ve dönemsel değişimler debiyi değiştirir; yıl boyu sabit debi düzenli, kısa süreli kabarma düzensiz akarsu sayılır. Göl, kapalı bir çanakta biriken tatlı sudur; çukur, kapatan yapı ve boğaz birlikte gerekli koşullardır. Dışarıdan tuz gelen ve çıkışı olmayan göller tuzlu göl olur. Denizler tuzludur; tuz kaynağı akarsuların çözerek taşıdığı iyonlardır. Gelgit düzenli, dalga düzensiz su hareketleridir ve kıyı düzlüğü ile kıyı sığlığını birlikte oluştururlar.

Sık yapılan hatalar

• Debiyi hızla karıştırmak: Debi birim zamanda geçen su hacmidir; birim zamanda kat edilen yol ise hızdır. İkisi birbirinin bölünmesiyle bulunur. Yıl boyu kat edilen yolun yıla bölünmesi hız verir, hacet getirmez.
• Gölü denizden ayırmamak: Göl suları tatlıdır; yalnız dış havzadan tuz gelen ve tuz atılmayan göllerde suyun tuzluluğu artar. Denizle bağlantısı olmayan bir gölde suyun tuzlu olmasının tek nedeni dışarıdan gelen tuzdur.
• Birim çevirmeyi atlama: Kilometre metreye çevrilmeden metreyle çarpılan hesaplarda bin kat hata oluşur. Yağışın milimetre cinsinden verilmesi hâlinde yağış × alan = on bin metreküp bağıntısı mutlaka kurulmalıdır.

İlgili konular

• İklim Tipleri
• Bitki Örtüsü
• Toprak
• Şekil ve Aşınım
• Deprem ve Volkanlar
• Harita Çeşitleri ve Ölçek