Deprem ve Volkanlar nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Depremin oluşum mekanizmasını ve başlıca türlerini açıklar.
• Odak noktası ile merkez kavramlarını ayırt eder.
• Deprem büyüklüğü ile sarsıntı şiddetini karşılaştırır.
• Depremin yıkıcılığını etkileyen etkenleri sıralar.
• Volkanizmanın magma, lav ve kül aşamalarını açıklar.

Anahtar fikirler

• Büyüklük enerjiyle ilgilidir ve her yerde aynıdır; şiddet mekâna göre değişir.
• Odak noktası yer altındaki kırılma yeridir, merkez onun yüzeydeki karşılığıdır.
• Depremin yıkıcılığını artıran başlıca etkenler sığ odak, gevşek zemin ve dayanıksız yapıdır.
• Aynı büyüklükteki iki deprem farklı yerlerde farklı hasar oluşturabilir.
• Magma yer altında, lava yüzeyde adlandırılır; ikisi aynı maddenin farklı hâlleridir.
• Krater yanardağın tepe çöküntüsü, kaldera geniş ve sığ çöküntüdür.

Konunun özeti

Deprem çoğunlukla fay kırılmasıyla oluşur; enerji odak noktasında yayılır, merkez ise kırılmanın yüzeydeki noktasıdır. Depremin büyüklüğü kaynaktaki enerjiyle ilgilidir ve sismograf ile ölçülür. Şiddet ise yapı ve insan üzerindeki etkiyi anlatır, merkezden uzaklaştıkça azalır. Yıkıcılığı artıran başlıca etkenler sığ odak, gevşek zemin, dayanıksız yapı ve merkeze yakınlıktır. Volkanizmada yer altındaki magma yüzeye lava olarak çıkar; gaz ve kül patlamayı oluşturabilir. Krater tepe çöküntüsü, kaldera ise geniş ve sığ çöküntüdür. Volkanik alanlar tektonik kuşaklarla örtüşür ve kabuğun zayıf olduğu yerlerde yoğunlaşır.

Sık yapılan hatalar

• Büyüklük ile şiddeti karıştırmak: Büyüklük depremin enerjisiyle ilgili olup her yerde aynı değerdir; şiddet ise merkezden uzaklaştıkça azalır. Şiddet için verilen değer büyüklük sayılamaz.
• Odak ile merkezi karıştırmak: Odak noktası yer altındaki kırılma yeridir, merkez ise onun yüzeydeki karşılığıdır. Deprem derinliği odak noktasının derinliğidir.
• Depremin şiddetini sabit saymak: Aynı deprem, merkeze yakın yerlerde yıkıcı, uzak yerlerde hafif hissedilir. Şiddet mekâna göre değişir.

İlgili konular

• Toprak
• Hidrografya (Akarsular, Göller, Denizler)
• Şekil ve Aşınım
• Harita Çeşitleri ve Ölçek
• Türkiye'nin İklimi
• Türkiye'nin Yer Şekilleri