Harita Çeşitleri ve Ölçek nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Harita ölçeğini tanımlar ve büyük ölçek ile küçük ölçemi ayırt eder.
• Ölçeğin paydasını bulur, harita ile gerçek uzunluk arasında çift yönlü hesap yapar.
• Alan hesabında ölçeğin karesini doğru uygular.
• Harita türlerini kullanım amacına göre sınıflandırır.
• Eş yükselti eğrilerini okur ve aralıktan yükseklik hesaplar.

Anahtar fikirler

• Ölçek 1/M biçimindedir; M paydadır, ölçeğin sayısal değeri değildir.
• Uzunluk hesabında payda çarpana ya da bölene girer, alanda ise paydanın karesi kullanılır.
• Birim dönüşümü yapılmadan ölçek hesabı binlerce kat hatalı sonuç verir.
• Büyük ölçek daha çok ayrıntı gösterir, küçük ölçek daha geniş alanı kapsar.
• Her boylam derecesi dört dakikalık yerel saat farkı oluşturur.
• Doğu boylamlarında yerel saat batı boylamlarına göre daha ileridir.

Konunun özeti

Haritanın ölçeği 1/M biçiminde yazılır ve paydasının büyüklüğü ölçeğin büyüklüğünü belirler. Küçük payda büyük ölçeği, büyük payda küçük ölçeği verir. Uzunluk hesabında gerçek uzunluk ölçek çarpımıyla bulunur ve birim dönüşümü şarttır. Alan hesabında ölçeğin karesi kullanılır. Eş yükselti eğrileri eş yükseklikteki noktaları birleştirir; eğriler sıklaştıkça eğim artar. Enlem ekvatora doğru, boylam başlangıç meridyenine doğru ölçülür. Her boylam derecesi dört dakikalık yerel saat farkına karşılık gelir ve doğunun saati daha ileridir. Haritalar kullanım amacına göre topografya, tematik, tarih, siyasi, ekonomik ve fiziki haritalar olarak sınıflandırılır.

Sık yapılan hatalar

• Ölçeği payda yerine sayı olarak okumak: 1/250000 ölçekli haritada payda 250000'dir, ölçeğin kendisi 1/250000 biçimindedir. Paydayı doğrudan çarpan olarak kullanmak binlerce kat büyük hata verir.
• Alan hesabında paydanı çarpmak: Alan ölçeği, uzunluk ölçeğinin karesidir. Paydanın karesi kullanılır; paydanın kendisi kullanılırsa alan çok küçük çıkar.
• Birim dönüşümünü atlamak: Harita uzunluğu santimetre, gerçek uzunluk kilometre cinsinden verilirse arada yüz bin çarpanı vardır. Bu dönüşüm yapılmadan yapılan hesap binlerce kat hatalıdır.

İlgili konular

• Hidrografya (Akarsular, Göller, Denizler)
• Şekil ve Aşınım
• Deprem ve Volkanlar
• Türkiye'nin İklimi
• Türkiye'nin Yer Şekilleri
• Türkiye'nin Su Kaynakları