Toprak nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Toprağın ana kayanın parçalanması, humuslaşma ve olgunlaşma aşamalarıyla oluşumunu sıralar.
• Toprak profilindeki A, B ve C katmanlarını özellikleriyle tanıyıp birbirinden ayırır.
• Toprağın mineral, humus, toprak suyu ve hava bileşenlerinin görevlerini karşılaştırır.
• Kumlu, killi, çakıllı ve tınlı toprakların su tutma ve su geçirgenlik özelliklerini açıklar.
• Erozyonu doğuran doğal ve insan kaynaklı etkenleri belirleyip koruma önlemi seçer.

Anahtar fikirler

• Toprak; mineral, humus, toprak suyu ve hava boşluğundan oluşur, dördü birden gereklidir.
• Toprak oluşumu; ayrışma, humuslaşma ve olgunlaşma basamaklarıyla sırayla yürür.
• A katmanı humuslu, B katmanı kil ve demir birikimli, C katmanı ayrışmış ana kayadır.
• Tane boyu oranı toprağın su tutma ve su geçirgenlik özelliğini, dolayısıyla verimliliğini belirler.
• Toprak kaybı doğal hâlde bile yıllarca süren bir süreçtir; bitki örtüsü onu büyük ölçüde yavaşlatır.
• Organik gübre toprağın yapısını ve su tutma gücünü düzeltir, ancak mineral besin ihtiyacını tek başına karşılamaz.

Konunun özeti

Hangi bileşen eksik? Toprak, ana kayanın ayrışması, organik maddelerin humuslaşması ve canlıların katkısıyla yavaş yavaş oluşan bir sistemdir. Profilinde A katmanı humuslu, B katmanı kil ve demir bakımından zengin, C katmanı ise ayrışmış ana kayanın parçalarından oluşur. Toprağın verimliliği mineral, humus, toprak suyu ve hava boşluğu bileşenlerinin dengesiyle ilgilidir. Tane boyu oranı toprağın su tutma ve su geçirgenlik özelliğini belirler; tınlı topraklar bu bakımdan dengeli kabul edilir. Kumlu topraklar kurak, killi topraklar ağır, çakıllı topraklar gevşek, turba toprakları ise suya doygun ortamlarda oluşur. Toprak kaybı geri dönüşsüzdür; bitki örtüsü, kontur sürümü, teras ve toprak…

Sık yapılan hatalar

• A ve C katmanını karıştırmak: A katmanı yüzeyde ve humuslu olduğu için en üstte bulunur, koyu renklidir ve köklerce işlenmiştir. C katmanı ise en altta, ana kayanın ayrışmasıyla oluşmuş iri parçalı tabakadır. İkisi yer değiştirilirse profil yanlış okunur ve…
• Toprağı yalnız kum ve kil sanmak: Toprak yalnızca mineral taneciklerden oluşmaz; humus, toprak suyu ve hava boşluğu da vardır. Bu bileşenler çıkarıldığında elde edilen şey toprak değil, sadece toprak öğütüğüdür.
• Kumlu toprağa kurak, killi toprağa geçirgen demek: Kumlu topraklarda gevenekler büyük olduğu için su hızla süzülür, su tutma kapasitesi düşüktür. Killi topraklarda ise küçük tanecikler suyu güçlü tutar, ancak drenaj zayıflar ve ağır bünye sorunu ortaya çıkar.

İlgili konular

• Nem ve Yağış
• İklim Tipleri
• Bitki Örtüsü
• Hidrografya (Akarsular, Göller, Denizler)
• Şekil ve Aşınım
• Deprem ve Volkanlar