Eylem Çekimi, Kip ve Çatı Ekleri nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Fiil tabanını ve çatı ekini tanıyabilir.
• Düzenli ve düzensiz fiili çekim örnekleriyle ayırt edebilir.
• Kip ve çatı eklerini türlerine göre sınıflandırabilir.
• Basit, bileşik ve birleşik fiil türlerini örneklerle ayırt edebilir.
• Fiil tabanını dört adımda tespit edebilir.

Anahtar fikirler

• Fiil tabanında çatı yoktur; çatı eki eklendiğinde ortaya çıkan kişi ve zaman anlamıdır.
• Düzenli fiilde taban korunur, düzensiz fiilde gövdede ses değişimi olur; sev-di → sev, git-ti → git.
• Tabanı bulmak için düşürülen ek -dık, -dı, -du, -dü'dür; bu yöntem tüm fiillerde aynı biçimde uygulanır.
• Bileşik fiilde yapımda değişiklik olmaz, birleşik fiilde iki sözcük kalıplaşarak anlam kazanır.
• Edilgen çatıda asıl özneyi yapan değildir; öznenin nesne üzerinde tasarrufu yoktur.
• Dörtlü gruplarda yer alan fiiller anlamda birlik gösterir: almak-gitmek, vermek-göndermek, kılmak-etmek, bulmak-bulunmak, yaşamak-ölmek.

Konunun özeti

Düzenli fiilde çatımda temel fiil bozulmaz, düzensiz fiilde bozulur; sev-mek düzenli, git-mek düzensiz fiildir. Fiil tabanını bulmak için fiilden -dık, -dı, -du, -dü eki düşürülür; gör-dük sözcüğünde taban gör-, sev-di sözcüğünde sev-, git-ti sözcüğünde git- bulunur. Kip ekleri arasında isim-fiil eki -mak, -mek; ortaç eki -dık, -dık, -duk, -dük, -tık, -tık, -tuk, -tük; olumsuzluk eki -ma, -me; uyarım eki -sın, -sin, -sun, -sün; gereklilik eki -meli, -mali, -müli; olasılık eki -abilir, -ebilir yer alır. Edilgen çatı eki -ıl, -il, -ul, -ül; abdal hâl ekleri -sız, -siz, -suz, -süz biçimindedir. Fiilde etken çatıda özne işi kendisi yapar, edilgen çatıda asıl özneyi yapan değildir. Fiil türleri…

Sık yapılan hatalar

• Fiil tabanını çatısız, kişisiz ve zamansız olarak tanımlamayı unutmak: tanımın üç öğesi de zorunludur.
• Düzenli fiil ile düzensiz fiili tabanın aynı olup olmadığına göre ayırmak: ölçüt çekimdeki bozulmadır.
• Tabanı bulurken -mek yerine -dık, -dı, -du, -dü ekini düşürmek: yanlış ek seçilir.

İlgili konular

• Okuma ve Yazma Becerileri
• Ses Bilgisi: Düzlük-Ünsüzlük ve Ünsüz Olayları
• Morfoloji: Ad Çekimi ve Ad Çekiminde Uyum
• Söz Dizimi: Şart Cümlesi, Bağlaçlı ve Sıralı Cümleler
• Anlam İlişkileri, Bağlam ve Anlam Sanatları
• Metin, Metin Yapısı ve Düşünceyi Geliştirme Yolları