Anlam İlişkileri, Bağlam ve Anlam Sanatları nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Sözcüğün gerçek, mecaz ve terim anlamını ayırt edebilir.
• Yan anlam kavramını açıklayıp örnek verebilir.
• Deyim, atasözü ve özdeyişi ayırt edebilir.
• Cümledeki anlam ilişkisinin türünü belirleyebilir.
• Anlam sanatlarını tanıyıp metinde gösterebilir.

Anahtar fikirler

• Mecaz anlamı bulurken sözcüğün yerine gerçek anlamını koymak en güvenilir yöntemdir.
• Yan anlam bağlama göre değişme değil, zamanla anlam kazanma olayıdır; bu ikisi karıştırılmamalıdır.
• Atasözü öğüt verir, özdeyiş yargı bildirir; aynı sözün her iki sınıfta da yer alması mümkündür.
• Eş sesli sözcüklerin yazılışları aynıdır; yazılışı farklı olanlar eş anlamlıdır.
• İstire benzetme yapmadan başka anlamda kullanılır; gibi ya da kadar bağlacı olmayan biçimi mecaz-ı mürseldir.
• Teşhis insan dışı varlığa insan özelliği kazandırır; tasvir ise yalnızca görülebilenleri ayrıntıyla anlatır.

Konunun özeti

Mecaz anlam çıkarma yöntemiyle bulunur: sözcüğün yerine gerçek anlamı konunca cümle bozuluyorsa sözcük mecaz anlamdadır. Yan anlam ise sözcüğün zamanla başka anlam kazanmasıdır ve gün sözcüğü buna örnektir. Eş anlamlı sözcükler yazılışı farklı anlamı aynı; eş sesli sözcükler yazılışı aynı anlamı farklıdır. Deyim kalıplaşmış söz öbeğidir, atasözü öğüt veren tam cümledir, özdeyiş ise bir olay üzerinde yargı bildiren kalıplaşmış cümledir; atasözü yol gösterir, özdeyiş yargıda bulunur. Anlam ilişkileri eşitlik, karşıtlık, birliktelik, nedensellik, sonuç, amaç, koşul ve karşılaştırma başlıklarında toplanır ve her birinin kendi bağlaçları vardır. Anlam sanatları benzetme, istiare, teşhis, tezat…

Sık yapılan hatalar

• Yan anlamı, bağlama göre değişen anlam sanmak: yan anlam zamanla kazanılan anlamdır.
• Atasözü ile özdeyişi aynı kavram saymak: atasözü öğüt verir, özdeyiş yargı bildirir.
• Eş sesli sözcüklere yazılışı farklı olanları katmak: yazılış aynı, anlam farklıdır.

İlgili konular

• Morfoloji: Ad Çekimi ve Ad Çekiminde Uyum
• Eylem Çekimi, Kip ve Çatı Ekleri
• Söz Dizimi: Şart Cümlesi, Bağlaçlı ve Sıralı Cümleler
• Metin, Metin Yapısı ve Düşünceyi Geliştirme Yolları
• Yazım ve Noktalama İşaretleri (Derin)
• Söz Sanatları ve Metin Çözümleme