Ses Bilgisi: Düzlük-Ünsüzlük ve Ünsüz Olayları nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Türkçe alfabesindeki ünlü ve ünsüzleri sayı ve gruplarıyla tanıyabilir.
• Sert, yumuşak ve ne sert ne yumuşak ünsüzleri ayırt edebilir.
• Bir sözcükteki ünsüz olayını tanıyıp olayın adını belirleyebilir.
• Heceyi belirleyen dört kuralı uygulayıp hece biçimini sınıflandırabilir.
• Düzlük-ünsüzlük uyumunu bozan düzensiz sözcükleri fark edebilir.

Anahtar fikirler

• Sert ünsüz sayısı yedi, yumuşak ünsüz sayısı yedi, ne sert ne yumuşak ünsüz sayısı yedi olmak üzere toplam yirmi bir ünsüzdür.
• Ünsüz yumuşaması ek geldiğinde, ünsüz benzeşmesi ise kökün içinde olur; ikisi karıştırılmamalıdır.
• Kökün son ünsüzü sert ise eğrelti ünsüzü t olur, yumuşak ise d olur; kökün son ünlüsü düzse eğrelti ünlüsü düz, yuvarlaksa yuvarlak olur.
• D ve t'den önceki ünsüz önceki heceye bağlanır; maddede ve nakitte olduğu gibi.
• Sıcak-tır kapalı-açık, saç-lık-sa ise kapalı-açık-açık hece biçimine örnektir.
• Uyumu denetlerken kökün kendisi değil, eklenmiş hâli esas alınır; ev-ler ve gök-tür örnekleriyle açıklanır.

Konunun özeti

Ünsüzler üç gruba ayrılır: sert ünsüzler ç, f, h, k, p, s, t; yumuşak ünsüzler b, c, d, g, ğ, v, z; ne sert ne yumuşak ünsüzler ise j, l, m, n, r, ş, y. Düz ünlüler a, e, ı, i; yuvarlak ünlüler o, ö, u, ü'tür. Düz ünlüler sert, yuvarlak ünlüler yumuşak ünsüzlerle birlikte kullanılır; ancak yarın, şimdi, oyun, sabah ve bugün sözcüklerinde bu uyum bozulur. Ünsüz yumuşaması kök ünsüzün ek başındaki ünsüze uymasıdır ve çocuk, kitap, toprak sözcüklerinde görülür. Ünsüz benzeşmesi sözcüğün kendi içindeki komşu ünsüze uymasıdır ve ağaç, çığlık, sağlık örneklerinde bulunur. Ünsüz kaynaştırması iki ünsüzün tek ünsüze inmesidir; kırk sözcüğünde, altı ve altın sözcüklerinde görülür. Hece ünlüyle…

Sık yapılan hatalar

• Sert ünsüzlerin sayısını yedi yerine altı saymak: yedi sert ünsüz ç, f, h, k, p, s, t'dir.
• Toprak sözcüğündeki k ünsüzünün hiç değişmediğini düşünmek: toprak-ta ve toprak-tan biçimlerinde değişmez, toprağı biçiminde ğ'ye yumuşar.
• Ünsüz benzeşmesi ile ünsüz kaynaştırmasını aynı saymak: ağaç benzeşme, kırk kaynaştırma örneğidir.

İlgili konular

• Metin Türleri ve Söz Sanatları
• Dinleme ve Konuşma Becerileri
• Okuma ve Yazma Becerileri
• Morfoloji: Ad Çekimi ve Ad Çekiminde Uyum
• Eylem Çekimi, Kip ve Çatı Ekleri
• Söz Dizimi: Şart Cümlesi, Bağlaçlı ve Sıralı Cümleler