Eylem Çekimi, Kip ve Çatı nedir?
Türkçe · 7. Sınıf · Konu 13
Tahmini okuma süresi: 7 dk
Kısa cevap
Bu konuda neler öğreneceksin?
- Fiil tabanını bulup düzenli ve düzensiz fiili ayırt edebilir.
- Kip eklerini ve çatı ekiyle yüklemdeki kişi zaman bilgisini çözebilir.
- Etken çatı ile edilgen çatıyı özneye göre karşılaştırabilir.
- Basit, bileşik ve birleşik fiilleri yapılarına göre sınıflandırabilir.
- Fiil tabanı, fiilin çatısız, kişisiz ve zamansız hâlidir; düzenli örneği gel-, düzensiz örneği git-tir kavramını öğrenir ve uygular.
Anahtar fikirler
- Fiil tabanı çatısız, kişisiz ve zamansızdır; kişi ve zaman bilgisini çatı eki taşır.
- Düzenli fiilde çatım temel fiili bozmaz, düzensiz fiilde bozar.
- -dık, -dı, -du, -dü ekleri düşürülünce kalan bölüm düzenli fiil tabanıdır.
- Fiilde çatı, edilgen çatı ekleriyle de -dır, -dir, -dur, -dür ve -mış, -miş, -muş, -müş ekleriyle kurulur.
- Edilgen çatıda asıl özneyi yapan kişi değildir.
- Bazı ekler fiilin tabanına değil çatımına eklenir; çekimle uğraşırken ek sayısı artar.
Konunun özeti
Kişi ve zaman bilgisini taşıyan eke çatı eki denir. Düzenli fiillerde çatım temel fiili bozmaz, düzensiz fiillerde bozar: seviyor ve sevdı düzenli, gidiyor ve gitti düzensizdir. Tabanı bulmak için -dık, -dı, -du, -dü ekleri düşürülür. İsim-fiil eki -mak, -mek; olumsuzluk eki -ma, -me; uyarım eki -sın, -sin; gereklilik eki -meli, -mali, -müli; olasılık eki -abilir, -ebilir; edilgen çatı eki -ıl, -il, -ul, -ül; abdal hâl ekleri ise -sız, -siz, -suz, -süz biçimindedir. Etken çatıda özne işi kendisi yapar; edilgen çatıda asıl özneyi yapan kişi değildir ve bu çatı -dır, -dir, -dur, -dür ile -mış, -miş, -muş, -müş ekleriyle kurulur. Basit fiil tek kökten oluşur; bileşik fiilde yapımda değişiklik…
Çözümlü mini örnek 1
sevmek ve gitmek fiillerinin çatımda nasıl değiştiğini karşılaştırınız.
Adım 4: gitmek fiilinde geçmiş zaman biçimi git-ti olur; taban bozulmuştur.
Çözümlü mini örnek 2
gördük biçiminden fiil tabanı nasıl bulunur?
Adım 4: Kalan bölüm düzenli fiil tabanı olan gör olur.
Sık yapılan hatalar
- Fiil tabanında kişi ve zaman aramak: Taban çatısız, kişisiz ve zamansızdır; kişi ve zaman çatı ekiyle oluşur.
- Tabanı -dık eki düşürerek bulmaya çalışmak: Bu yöntem düzenli fiillerde işe yarar; düzensiz fiillerde kalan bölüm bozulmuş tabandır.
- Edilgen çatıda öznenin işi kendisinin yaptığını düşünmek: Edilgen çatıda asıl özneyi yapan kişi değildir.
İlgili konular
Sıradaki adım
Tam anlatımKonuyu tam anlatımıyla okuKonu anlatımı, kazanımlar ve örnekler tek sayfada.Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
DersTeders ile devam et
Türkçe · 7. Sınıf için çalışma yolu
- OkuKonu anlatımını bu sayfada bitir.
- Soru çözÖrnekleri çöz, cevabı açıklamayla karşılaştır.
- Quiz ile pekiştirHesapla kendini ölç.
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.