Morfoloji: Ad Çekimi ve Ekler nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Adlara gelen hâl eklerini tanıyarak ad çekimi tablosunu doldurabilir.
• Kökün son ünsüzünün sertiğini ya da yumuşak olduğunu denetleyerek ek biçimini seçebilir.
• İyelik ekinin kökün son ünsüzüne göre neden yumuşadığını açıklayabilir.
• Ad çekimi için izlenecek dört adımı sırayla uygulayabilir.
• Ad çekiminde tamlayan, belirtme, yönelme, bulunma, ayrılma, çokluk, iyelik, vasıta, benzetme, toplama ve ölçü ekleri kullanılır kavramını öğrenir ve uygular.

Anahtar fikirler

• Sert ünsüze biten kökte bulunma ve ayrılma eki -ta, -te, -tan, -ten biçimindedir.
• Yumuşamaya uygun ünsüze biten kökte aynı ekler -da, -de, -dan, -den biçimini alır; ağaç-ta buna örnektir.
• Ünsüz yumuşaması yalnızca belirtme ve yönelme ekinde görülür.
• Kökün son ünlüsü ekin düz ya da yuvarlak olmasını belirler; ünsüz ölçütünü etkilemez.
• İyelik eki kökün son ünsüzüne göre yumuşar: gözüm, evim, çiçekim.
• Kökü bulmanın yolu bulunma hâli ekini düşürmektir.

Konunun özeti

Ekin biçimini belirleyen iki ölçüt vardır: kökün son ünsüzü ve kökün son ünlüsü. Kök sert ünsüze bitiyorsa yönelme, bulunma ve ayrılma ekleri -ta, -te, -tan, -ten biçiminde gelir; yumuşak ya da yumuşamaya uygun ünsüze bitiyorsa -da, -de, -dan, -den olur. Belirtme ve yönelme ekinde ünsüz yumuşaması görülür: kitap kitabı, ağaç ağacı, toprak toprağı. Kökün son ünlüsü düzse ek düz, yuvarlaksa ek yuvarlak olur: kitaplarda, evde, gökte, gülde, yolda. İyelik eki kökün son ünsüzüne göre yumuşar: gözüm, evim, çiçekim. Doğru çekim için kökü bulma, son ünsüze bakma, son ünlüye bakma ve eki seçme olmak üzere dört adım izlenir.

Sık yapılan hatalar

• Yönelme ekini daima -a, -e biçiminde yazmak: Yönelme eki kökün son ünsüzüne göre sert ya da yumuşak olabilir; çocuk çocukta, ev eve örnektir.
• Ünsüz yumuşamasının her ekte olduğunu düşünmek: Yumuşama yalnızca belirtme ve yönelme ekinde görülür; kitapta bulunma hâlidir.
• İyelik ekinde kök ünsüzünü korumak: İyelik eki kökün son ünsüzüne göre yumuşar; gözüm, evim, çiçekim böyle oluşur.

İlgili konular

• Dinleme ve Konuşma Becerileri
• Okuma ve Yazma Becerileri
• Ses Bilgisi: Düzlük-Ünsüzlük Uyumu
• Eylem Çekimi, Kip ve Çatı
• Söz Dizimi: Yükleme Sahip Cümleler ve Cümle Çeşitleri
• Anlam İlişkileri ve Anlam Sanatları