Anlam İlişkileri ve Anlam Sanatları nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Gerçek, mecaz ve terim anlamı bulma yöntemiyle ayırt edebilir.
• Yan anlamın zamanla oluşan anlam kazanımı olduğunu örneklerle gösterebilir.
• Deyim, atasözü ve özdeyişi işlev farkına göre sınıflandırabilir.
• Anlam ilişkilerini bağlaç ve ifade düzeyinde tanıyıp cümlede kurabilir.
• Anlatım sanatlarını verilen metinde tespit edip gerekçesiyle açıklayabilir.

Anahtar fikirler

• Mecaz, gerçek anlamdan uzaklaşan aktarılmış anlamdır ve bulma yöntemi vardır.
• Terim anlam bir bilim ya da dalına özgü anlamdır.
• Eş anlamlılıkta yazılış farklı, eş seslilikte yazılış aynıdır.
• Yan anlam sözcüğün zamanla kazandığı yeni anlamdır; gün sözcüğu örnektir.
• Deyim kalıplaşmış söz öbeğidir, atasözü öğüt veren tam cümledir.
• Atasözü yol gösterir, özdeyiş yargıda bulunur; bu ayrım özdeyişi tanımanın anahtarıdır.

Konunun özeti

Mecazı bulmanın yolu sözcüğün yerine gerçek anlamını koymaktır; cümle bozuluyorsa sözcük mecazdır. Eş anlamlı sözcüklerde yazılış farklı anlam aynı, eş sesli sözcüklerde yazılış aynı anlam farklıdır. Yan anlam, sözcüğün zamanla başka bir anlam kazanmasıdır ve gün sözcüğü bu olayın klasik örneğidir. Deyim kalıplaşmış söz öbeğidir; atasözü öğüt veren tam cümledir ve yol gösterir; özdeyiş ise bir olay üzerinde yargı bildirir. Anlam ilişkileri eşitlik, karşıtlık, birliktelik, nedensellik, sonuç, amaç, koşul ve karşılaştırma başlıklarında incelenir; karşılaştırma gibi kadar ve -den çok ifadeleriyle kurulur. Anlam sanatları benzetme, istiare, teşhis, tezat, mübalağa, tasvir, tenasüp ve cinas…

Sık yapılan hatalar

• Yan anlamı mecazla aynı saymak: Mecaz cümle içinde oluşur, yan anlam ise dilin geçmişinde yerleşmiştir.
• Özdeyişi atasözüyle aynı görmek: Atasözü yol gösterir ve öğüt verir; özdeyiş bir olay üzerinde yargı bildirir.
• Eş sesli sözcükte yazılışın farklı olduğunu söylemek: Eş seslilikte yazılış aynı, anlam farklıdır; yazılışın farklı olduğu durum eş anlamlılıktır.

İlgili konular

• Morfoloji: Ad Çekimi ve Ekler
• Eylem Çekimi, Kip ve Çatı
• Söz Dizimi: Yükleme Sahip Cümleler ve Cümle Çeşitleri
• Metin, Metin Yapısı ve Düşünceyi Geliştirme
• Yazım ve Noktalama İşaretleri
• Anlatım Sanatları ve Söz Sanatları