Cümlenin Ögeleri nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Özne, yüklem ve nesne kavramlarını tanımlar ve görevlerini açıklar.
• Dolaylı tümleç, zarf tümleci ve edat tümlecini tanımlayarak örnek verir.
• Cümlede öge bulma sorusu çözmede izlenen sırayı uygular.
• Ögelerin sıralanış kurallarını örneklerle gösterir.
• Özne ile yüklem arasındaki anlam ve yapı bağını sorgular.

Anahtar fikirler

• Öge bulma çalışması daima yükleme soru sorularak yapılır; tesadüfe bırakılmaz.
• Yüklem isim, sıfat ve zarftan da kurulabilir; yalnız fiil aramak eksik çözüm üretir.
• Özne ile nesne arasındaki fark, yargının kime ait olduğuyla geçişin bulunup bulunmadığıdır.
• Edat öbeği taşıyan bölümler hem dolaylı tümleç hem edat tümleci olabilir; ayrımı soru yapar.
• Zarflar yükleme soru soramaz; bu yüzden tümleç aranırken zarlar ayrıca denetlenir.
• Ögelerin sıralanışı bir öge sayılmaz; yalnız kuruluş biçimini açıklar.

Konunun özeti

Yüklem cümlede yargı bildiren ve çoğu zaman sonda bulunan bölümdür; isim, sıfat, zarf ya da fiil kökenli olabilir. Özne yüklemin kim hakkında olduğunu gösterir ve "Kim?" sorusuna cevap verir. Nesne yükleme doğrudan geçiş yaptırır, "Neyi?" ve "Kimi?" sorularına cevap verir. Dolaylı tümleç edat öbeği olup bulunma, ayrılma, amaç ve yön anlamlarını taşır. Edat tümleci de edat öbeğidir ama nitelik ilişkisi kurar. Zarflar zaman, yer, nitelik ya da miktar bildirdiği için ayrı değerlendirilir. Ögelerin sırası bir öge değildir, cümlenin kuruluş biçimidir. Çözümde en güvenli yol yüklemi bulmak, yükleme sorular sormak ve edat öbeklerini ayrıca işaretlemektir.

Sık yapılan hatalar

• Yüklemin yalnız fiil olduğunu düşünmek: Yüklem isim, sıfat ve zarftan da kurulabilir. Fiil görünmediği için "öge yok" denen cümlelerde aslında isim ya da sıfat kökenli bir yüklem vardır.
• Özneyi nesneyle karıştırmak: Özne yargının kim hakkında olduğunu gösterir, nesne ise yükleme doğrudan geçiş yaptırır. Bu iki görev karıştırıldığında seçenek elenir.
• Zarfı tümleç saymak: Zarflar yükleme soru sorulduğunda cevap vermez; bu yüzden zarf tümleci, tümleç aramak yerine ayrıca değerlendirilir.

İlgili konular

• Anlam Bilgisi
• Mecaz
• Deyim ve Atasözü
• Cümlenin Türleri
• Cümle Tamamlama
• Özne ve Yüklem Uyumu