Özne ve Yüklem Uyumu nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Anlatım bozukluğu kavramını tanır ve türlerini sınıflandırır.
• Özne ile yüklem arasındaki uyumsuzluğu örneklerle gösterir.
• Tümleç yanlış seçilmesinden kaynaklanan bozuklukları fark eder.
• Mantık hatası ile yapı bozukluğunu birbirinden ayırır.
• Bozuk bir cümleyi düzelterek gerekçelendirir.

Anahtar fikirler

• Anlatım bozukluğu yazım hatası değildir; yazımı doğru cümlelerde de görülür.
• Öznenin yükleme uyması, cümlenin anlaşılabilmesi için zorunludur.
• Bir yüklemle birden çok tümleç kurulamaz; ikinci tümleç eklendiğinde biri kaldırılır.
• Mantık hatası ile yapı bozukluğu farklı başlıklardır ve karıştırılmamalıdır.
• Düzeltme yapılırken cümlenin anlatmak istediği düşünce korunmalıdır.
• Anlam belirsizliği, özneyi ya da eylemi belirginleştirilerek giderilir.

Konunun özeti

Özne ile yüklem arasında uyum bulunmalıdır; yargının kime ait olduğu belli değilse cümle bozulur. Bir yüklemle birden çok tümleç kurulamaz, ikinci bir tümleç eklendiğinde biri kaldırılır. Yapısı doğru ama gerçeklikle örtüşmeyen cümleler mantık hatası taşır. Öge eksikliği ya da yanlış dizilimi yapı bozukluğudur. Cümlenin birden çok biçimde anlaşılabilmesi anlam belirsizliği oluşturur. Bozuk bir cümleyi düzeltirken yalnız dilbilgisi giderilmez, cümlenin anlatmak istediği düşünce de korunmalıdır. Çözümde yüklem bulunur, özne yüklemle karşılaştırılır, tümleç sayısı denetlenir ve son olarak anlam gerçeklikle karşılaştırılır.

Sık yapılan hatalar

• Dilbilgisi doğru cümleyi bozuk saymamak: Yazımı ve yapısı doğru olan ama kastedilen anlamla örtüşmeyen cümle de anlatım bozukluğudur.
• Özneyi yüklemden koparmak: Özne, yüklemin gerçekleşebilmesi için gereklidir. Yüklemin gerektirdiği özne yerine başka bir özne konulmuşsa cümle bozulur.
• İki tümleci birlikte kabul etmek: Bir yüklemle birden çok tümleç kurulamaz; ikinci tümleç eklendiğinde biri elenmelidir.

İlgili konular

• Cümlenin Ögeleri
• Cümlenin Türleri
• Cümle Tamamlama
• Bağlaç ve Cümle Bağlayıcıları
• Sözel Mantık
• Paragrafta Ana Düşünce