Mecaz nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Mecazın tanımını gerçek anlam kavramı üzerinden açıklar.
• Mecazın varlık, karşılık, bütünlük ve uygunluk şartlarını sıralar.
• Bir cümlede mecaz yapılan sözcüğü tespit eder ve gerekçelendirir.
• Mecazın somutluk özelliğinin bozulmasıyla ne kastedildiğini açıklar.
• Mecaz ile gerçek anlam arasındaki farkı örnekler üzerinden gösterir.

Anahtar fikirler

• Mecazın en belirleyici şartı bütünlüktür; gösterilen öge algılanamaz.
• Uygunluk şartı olmadan mecaz kurulamaz; akla uygunluk ölçütü korunur.
• Mecaz-ı birebirde doğrudan aktarım, mecaz-ı mürselde ise karşılaştırma vardır.
• Kinaye gerçek anlam ile mecaz arasında yer alır ve anlamı daha dolaylıdır.
• Mecaz türü ne olursa olsun dört şartın tümü aranır.
• Mecaz, anlamı zenginleştirdiği gibi okuru ön bilgiyle donatır.

Konunun özeti

Mecaz, sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşarak başka bir anlamda kullanılmasıdır. Dört şartı vardır: varlık, karşılık, bütünlük ve uygunluk. Bunlardan en belirleyici olanı bütünlüktür; gösterilen öge duyu organlarıyla algılanamaz. Sözcüğün yerine doğrudan başka bir sözcük konduğunda mecaz-ı birebir, benzetme yoluyla başka bir sözcük konduğunda mecaz-ı mürsel oluşur. Kinaye, gerçek anlam ile mecaz arasında yer alan ve öznel anlamlardan çıkarılan dolaylı anlamdır. Mecaz, anlamı zenginleştirdiği gibi okuru bir arka plan bilgisiyle donatır.

Sık yapılan hatalar

• Her sapmayı mecaz saymak: Bir organın bir parçasını göstermek yan anlamdır. Mecazda gösterilen öge, sözcüğün asıl gösterdiği şeyden başka bir şeydir.
• Bütünlük şartını atlamak: Mecazda gösterilen öge duyu organlarıyla algılanamaz. Algılanabilen bir ögeden söz eden cümle mecaz kurmaz.
• Mecaz ile kinayeyi karıştırmak: Mecazda anlam doğrudan aktarılır; kinayede ise öznel anlamlardan çıkarılır. Bu yüzden kinayede anlam daha dolaylıdır.

İlgili konular

• Noktalama
• Sözcük Türleri
• Anlam Bilgisi
• Deyim ve Atasözü
• Cümlenin Ögeleri
• Cümlenin Türleri