Deyim ve Atasözü nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Deyim, atasözü ve özdeyiş kavramlarını tanımlar ve örneklerle gösterir.
• Deyim-bileşim ile yarım kalıp deyim yapılarını tanır ve aralarındaki farkı belirtir.
• Kalıplaşmış söz öbeklerinin metin içindeki işlevini açıklar.
• Bir deyim ya da atasözünün anlamını çıkarma yoluyla yorumlar.
• Deyim ile atasözünü gerekçesiyle birlikte ayırt eder.

Anahtar fikirler

• Deyim, atasözü ve özdeyişin üçü de kalıplaşmış söz öbeğidir; ayrım taşıdıkları anlamdan doğar.
• Deyimin yapısı sabittir; hiçbir sözcüğü çıkarılamaz ya da yerine başka sözcük konulamaz.
• Atasözü bir olaydan sonuç çıkarır, özdeyiş ise yalnızca bir düşünceyi özetler.
• Deyim-bileşimde iki parça tek başına anlamını yitirir; bütün birlikte düşünülür.
• Yarım kalıp deyimde eksik bölüm cümlenin bağlamına göre doldurulur ve sabit yapı bozulmaz.
• Kalıp ifade, günlük dilde kullanımı yerleşmiş anlatım birimidir ve günlük konuşmanın parçasıdır.

Konunun özeti

Deyim sabit anlamlı bir söz öbeğidir ve çoğu zaman bir yüklemle birlikte kullanılır. Atasözü bir olay üzerinden genel bir sonuç çıkarır ve iki noktalı bölüm düzeni taşır. Özdeyiş bir düşünceyi ya da yaşam deneyimini kısa ve yoğun biçimde özetler. Deyim-bileşim iki deyimin birleşmesidir ve bütün tek bir anlam verir. Yarım kalıp deyimde yapının bir bölümü eksiktir ve cümlenin bağlamına göre tamamlanır. Kalıp ifade ise kullanımı yerleşmiş günlük anlatım birimidir. Kalıplaşmış ifadeyi yorumlarken önce sözcüklerine ayırmak, sonra anlamın gerçek ögeden mi yoksa başka bir kavramdan mı çıkarıldığını denetlemek ve en sonunda türü belirlemek en güvenli yoldur.

Sık yapılan hatalar

• Atasözünü deyim sanmak: Atasözü bir olaydan genel bir sonuç çıkarır; deyim ise tek bir davranışı ya da durumu anlatır. Bu ayrım yapılmadan yorumlanan ifadelerde seçenek kolaylıkla elenir.
• Deyimi tek sözcüklü sanmak: Deyim en az iki sözcükten kurulur ve yapısı sabittir. Tek sözcükten oluşan bir ifadede deyim aranmamalıdır.
• Özdeyişi atasözü sanmak: Özdeyiş bir düşünceyi özetler ama bir olaydan sonuç çıkarmaz. Bu yüzden özdeyişte neden-sonuç bağlantısı aranmamalıdır.

İlgili konular

• Sözcük Türleri
• Anlam Bilgisi
• Mecaz
• Cümlenin Ögeleri
• Cümlenin Türleri
• Cümle Tamamlama