Cümlenin Türleri nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Basit, birleşik, sıralı, bağlı ve bağımlı cümleleri tanır ve örnek verir.
• Cümleleri yükleme ve yüklemin yüklemine göre sınıflandırır.
• Cümleleri özneye ve tümleç yapısına göre sınıflandırır.
• Bir cümlenin türünü yüklem sayısına bakarak belirler.
• Sıralı cümle ile bağlı cümlenin farkını gerekçesiyle belirtir.

Anahtar fikirler

• Cümle türlerinin ölçütü yüklem sayısıdır; öge sayısı ölçüt değildir.
• Bağımlı cümlede yüklem sayısı birdir; ikinci yüklem değil, anlam tamamlayan bölüm bulunur.
• Sıralı cümlede yüklemler birbirinden bağımsızdır; bağlı cümlede bu bağımlılık anlamdadır.
• Gizli özne bulunan yüklem sayısı yine bir ise o cümle basit cümledir.
• Aynı cümle farklı ölçütlerle farklı sınıflara girebilir; sorunun ölçütünü okumak gerekir.
• Birleşik cümle, sıralı, bağlı ve bağımlı cümlelerin ortak adı olarak da kullanılır.

Konunun özeti

Basit cümle tek yüklem taşır; öge sayısı fazla olsa da basit cümledir. Birleşik cümle birden çok yüklem içerir. Sıralı cümlede yüklemler öz ve nesne yönünden ortak özellikler taşır ve birbirinden bağımsızdır. Bağlı cümlede ikinci yüklem birincinin sonucunu ya da amacını anlatır. Bağımlı cümlede bir yüklem diğerinin anlamını tamamlar ve tek başına yetersiz kalır. Cümleler ayrıca özneye göre sınıflandırılır: öznesi gizli, başka cümleyle ortak ya da sonradan belirtilen özne taşıyan cümleler bu başlıkta değerlendirilir. Çözümde önce yüklemler sayılır, sonra yüklemler arası ilişki kurulur, en son da soruda istenen sınıflandırma ölçütü uygulanır.

Sık yapılan hatalar

• Öge sayısını ölçüt almak: Birleşik cümlenin ölçütü öge sayısı değil yüklem sayısıdır. Çok öge içeren tek yüklemlı bir cümle basit cümledir.
• Yüklemi gizli bırakmak: Yüklem her zaman görünür olmak zorunda değildir. Kim özneye ait bir yüklem gizli kaldığında o cümle basit cümle sayılır.
• Bağlacı tür ölçütü sanmak: Bağlaç, yüklemler arasındaki ilişkiyi gösteren bir işarettir. Aynı bağlaç farklı ilişkilerde kullanılabilir.

İlgili konular

• Mecaz
• Deyim ve Atasözü
• Cümlenin Ögeleri
• Cümle Tamamlama
• Özne ve Yüklem Uyumu
• Bağlaç ve Cümle Bağlayıcıları