Basınç ve Rüzgârlar nedir?
Coğrafya · TYT · Konu 9
Tahmini okuma süresi: 5 dk
Kısa cevap
Bu konuda neler öğreneceksin?
- Atmosfer basıncının civalı barometre ile nasıl ölçüldüğünü açıklar.
- İzobar çizgilerinin sıklığını basınç gradyanı kavramıyla ilişkilendirir.
- Yüksek basınç ile alçak basınç alanlarında beklenen hava durumunu karşılaştırır.
- Rüzgârın yüksek basınçtan alçak basınca doğru ve yarımküreye göre saparak oluştuğunu açıklar.
- Aliz, kıta rüzgârları ile fön ve bora gibi yerel rüzgârları tanır.
Anahtar fikirler
- Rüzgârın varlık nedeni yatay basınç gradyanıdır; gradyan sıfıra yakınsa rüzgâr zayıftır.
- Hava yüksek basınçtan alçak basınca doğru hareket eder, ancak yarımküreye göre sapar.
- Kuzey Yarımkürede hareket sağa, Güney Yarımkürede sola kayar; bu kural olmadan yön bulunmaz.
- Yüksek basınç açık ve yağışsız, alçak basınç bulutlu ve yağışlı hava durumu verir.
- İzobarlar sıklaştıkça basınç gradyanı büyür ve rüzgâr kuvvetlenir.
- Rüzgâr yönü geldiği yöne göre adlandırılır; kuzey rüzgârı kuzeyden eser.
Konunun özeti
Basınç, atmosferin ağırlığından doğar ve civalı barometre ile ölçülür. Eş basınç noktalarını birleştiren çizgiye izobar denir; bu çizgilerin sıklığı basınç gradyanını, dolayısıyla rüzgârın kuvvetini belirler. Yüksek basınç alanında hava çöker, ısınır ve yağış görülmez; alçak basınç merkezinde hava yükselir, soğur ve yağış oluşur. Rüzgâr yüksekten alçağa gider, ancak Kuzey Yarımkürede sağa, Güney Yarımkürede sola sapar. Yerel rüzgârlardan fön dağdan inen havayı ısıtarak sıcak ve kuru bir hava yaratır, bora ise soğuk ve kuvvetlidir. Yön adlandırmasında rüzgârın geldiği yer esas alınır.
Çözümlü mini örnek 1
İki istasyonda civa sütunu yedi yüz kırk ve yedi yüz yirmi altı milimetre okunmuştur. Basınç farkı kaç milibardır?
On dört ile katsayı çarpılır ve on sekiz buçuk milibar bulunur.
Çözümlü mini örnek 2
Beş yüz kilometre mesafede yirmi milibar basınç farkı varsa yüz kilometrelik dilimdeki değişim kaçtır?
Bulunan değer yüz ile çarpılarak dilim başına değişim elde edilir.
Sık yapılan hatalar
- Sapmayı unutmak: Rüzgâr yalnız yüksekten alçağa değil, aynı zamanda yarımküreye göre saparak eser. Kuzey Yarımkürede sağa, Güney Yarımkürede sola sapma olmadan yön bulunamaz.
- İzobarların sıklığını ters yorumlamak: İzobarlar sıklaştıkça basınç gradyanı büyür ve rüzgâr kuvvetlenir. Sık izobarın zayıf rüzgâr göstermesi yanlıştır.
- Yüksek basıncı yağışlı saymak: Yüksek basınç alanlarında hava çöker ve ısınır; bulut oluşamaz. Yağış alçak basınç alanlarında görülür.
İlgili konular
Sıradaki adım
Tam anlatımKonuyu tam anlatımıyla okuKonu anlatımı, kazanımlar ve örnekler tek sayfada.Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
DersTeders ile devam et
Coğrafya · TYT için çalışma yolu
- OkuKonu anlatımını bu sayfada bitir.
- Soru çözÖrnekleri çöz, cevabı açıklamayla karşılaştır.
- Quiz ile pekiştirHesapla kendini ölç.
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.