Sözdizimi ve Bilimsel Dil Bilgisi nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Cümlenin ögelerini tanır; özne ve yüklemin zorunlu olduğunu bilir.
• Yüklemi bularak kim ve neyi sorularını soran çözümleme yöntemini uygular.
• Öznel-nesnel, edilgen ve öznesiz yükleme sahip cümleleri örneklerle ayırt eder.
• Şart cümlesinin dört hâlini tanır ve cümledeki karşılığını belirler.
• Yükleme, yükleme, anlam ve yapısına göre cümle çeşitlerini belirler.

Anahtar fikirler

• Özne ve yüklem zorunludur; bu ikisi olmadan cümle kurulamaz.
• Nesne yalnızca geçişli fiillerin cümlelerinde bulunur.
• Özne, nesne üzerinde tasarruf yapıp yapmadığına göre değerlendirilir; tasarruf varsa cümle öznel-nesnel, yoksa edilgendir.
• Öznesiz yükleme sahip cümlede özne vardır ama yüklemden önce gelmez; bu ayrım sınavlarda sık karıştırılır.
• Şart cümlesinin dört hâli de aynı gereklilik anlamını taşır, yalnızca zaman ve kişi değişir.
• Sıralı cümlede özne ve yüklem aynıdır; bağlı cümlede ise özne ya da yüklem farklıdır.

Konunun özeti

Dolaylı tümleç bulunma, ayrılma, yönelme ve kaynaklık; zarf tümleci zaman, yer, yön, durum ve miktar biçiminde görülür. Ögeler yüklem bulunduktan sonra kim ve neyi sorularıyla belirlenir. Yüklem ile özne ilişkisine göre öznel-nesnel, edilgen ve öznesiz yükleme sahip cümleler ayrılır. Şart cümlesi dört hâlde kurulur ve hepsi gereklilik bildirir. Cümleler yükleme, yükleme, anlam ve yapısına göre dört ölçütten incelenir. Sözdizimi düzlemleri sözcükler arası, öbekler arası, öbek ile cümle arası ve cümle ile cümle arasıdır.

Sık yapılan hatalar

• Özne ve yüklemi isteğe bağlı saymak: Bu iki öge cümlede zorunludur.
• Öznesiz yükleme sahip cümlede öznenin bulunmadığını düşünmek: Özne vardır, yalnızca yüklemden önce gelmez.
• Edilgen cümlede öznenin tasarruf yaptığını söylemek: Özne nesne üzerinde tasarruf yapmaz.

İlgili konular

• Paragraf ve Anlatım Bozuklukları
• Sözlü ve Yazılı Anlatım Türleri
• Ses Bilgisi ve Morfoloji Tanımları
• Anlam Bilgisi, Bağlam ve Anlam İlişkileri
• Söz Sanatları ve Metin Çözümleme
• Âşık ve Divan Edebiyatı