Âşık, Divan ve Tanzimat Edebiyatı nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Âşık edebiyatının nazım birimini, ölçüsünü ve temalarını tanır.
• Divan edebiyatının nazım biçimlerini, sanatlarını ve akımlarını açıklar.
• Tanzimat Dönemi'nin dergilerini, konularını ve yazarlarını eşleştirir.
• Dönemleri birbirinden ayıran ölçü, üslup ve dil özelliklerini karşılaştırır.
• Âşık edebiyatı 13-14 kavramını öğrenir ve uygular.

Anahtar fikirler

• Mısra, ölçüsü, sözdizimsel yapısı ve yazımı bakımından birbirinden ayrılan dizedir; şiirin en küçük birimidir.
• Tanzimat'ın diğer dergileri İbret, Tezkire-i Fânî, Münif-i Efendi ve Servet-i Fünun'dur.
• Tanzimat konuları ayna zammı, kadın, kölelik, tembellik ve hurafedir.
• Tanzimat'ta düzyazı (makale, eleştiri, mektup, gezi yazısı) gelişmiş, nazımda hem aruz hem hece ölçüsü kullanılmıştır.
• Tanzimat yazarları arasında Namık Kemal, Tevfik Fikret, Şinasi, Ziya Paşa, Recaizade Mahmut Ekrem, Ahmet Mithat ve Samipaşazade Sezai sayılır.
• Divan edebiyatının saray ve çevresinde gelişmesi, halktan uzaklaşmasının başlıca nedenidir.

Konunun özeti

Nazım birimi kol, ölçüsü 8'li hece ölçüsüdür; çıraklık yoluyla öğrenilir, temaları aşk, ayrılık, vatan, kahramanlık, gurbet, zulüm ve atasözüdür, dili sade ve halka yakındır. Divan edebiyatı 14.-17. yüzyıllarda saray ve çevresinde gelişmiş, nazım birimi kendi (mısra), ölçüsü aruzdur. Gazel, şarkı, rubâî, kıt'a, kaside, mesnevî, tarih, müamma biçimleri görülür; tevriye, istiare, mübalağa, kinaye, tarih, telmih, irşat sanatlarına ilgi yoğundur. Dinî-tasavvufi akım Mevlana, Yunus Emre, Hacı Bektaş Veli çevresinde; halka açık akım Âşık Yunus Emre, Dadaloğlu, Karacaoğlan çevresinde gelişmiştir. Tanzimat Dönemi 1830'da II. Meşrutiyet ile başlamış, ilk edebiyat dergisi Tercüman-ı Ahvâl (1832)…

Sık yapılan hatalar

• Âşık edebiyatının ölçüsünü arruz sanmak: Âşık edebiyatında ölçü 8'li hece ölçüsüdür ve nazım birimi kol. Aruz, Divan edebiyatının ölçüsüdür; bu ikisi karıştırıldığında dönem bilgisi çöker.
• Tanzimat'ın ilk dergisini Servet-i Fünun sanmak: Servet-i Fünun Tanzimat'ın dergilerinden biridir ama ilk edebiyat dergisi değildir. İlk edebiyat dergisi Tercüman-ı Ahvâl'dır ve 1832 yılında çıkmıştır.
• Mısrayı iki dize anlamına getirmek: Mısra, ölçüsü, sözdizimsel yapısı ve yazımı bakımından birbirinden ayrılan tek dizedir. Nazım birimi kendi (mısra) ifadesi bu bütünlüğe işaret eder.

İlgili konular

• Sözdizimi ve Bilimsel Dil Bilgisi
• Anlam Bilgisi, Bağlam ve Anlam İlişkileri
• Söz Sanatları ve Metin Çözümleme
• Servet-i Fünun, Fecr-i Ati ve Millî Edebiyat
• Cumhuriyet Dönemi, Garip ve 1980 Sonrası
• Şiirde Ölçü ve Nazım Birimi