Anlam Bilgisi, Bağlam ve Anlam İlişkileri nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Gerçek, mecaz, terim ve yan anlamı tanır ve örneklerle ayırt eder.
• Eş anlam, zıt anlam ve eş sesli sözcük ilişkilerini tanımlar ve uygular.
• Deyim, atasözü ve özdeyişi özellikleriyle ayırt eder.
• Bağlamın aynı sözcüğün anlamını nasıl belirlediğini açıklar ve metinlerde uygular.
• Sözcükte anlam dört başlıkta incelenir: gerçek anlam, mecaz anlam, terim anlam ve yan anlam kavramını öğrenir ve uygular.

Anahtar fikirler

• Aynı sözcük farklı bağlamlarda farklı anlam kazanır: kitap (eser) ve kitap (sipariş ya da tabak).
• Mecaz anlam sınanırken gerçek anlam cümleye konur; cümle bozuluyorsa sözcük mecaz anlamdadır.
• Yan anlam, sözcüğün zamanla başka bir anlam kazanmasıdır; gün sözcüğü güneş anlamına geldiğinde bu görülür.
• Eş sesli sözcüklerin yazılışı aynı, anlamları farklıdır; ak, kök ve yaz buna örnektir.
• Özdeyiş yargıda bulunur, atasözü yol gösterir; ikisi de kalıplaşmış cümledir.
• Anlamı belirleyen üç katman tek başına yeterli değildir; biri eksik bırakılırsa sonuç değişebilir.

Konunun özeti

Mecazı sınamanın yöntemi, sözcüğün gerçek anlamını cümleye koyup cümlenin bozulup bozulmadığını görmektir. Sözcükler arası ilişkiler eş anlam, zıt anlam ve eş sesli biçiminde incelenir; deyim kalıplaşmış söz öbeği, atasözü öğüt veren tam cümle, özdeyiş ise yargı bildiren kalıplaşmış cümledir. Anlam çözümlemesinde üç katman birlikte değerlendirilir: sözcük anlamı, cümlenin yapısı ve bağlam. Aynı sözcük farklı bağlamlarda farklı anlam kazanır. Sözcük seçiminin konuşma amacına göre değişmesi ise pragmatik anlamı oluşturur.

Sık yapılan hatalar

• Gerçek anlam denetimi yapmadan karar vermek: Mecaz anlam sorusunda önce sözcüğün gerçek anlamı cümleye konmalıdır. Cümle bu denetimde bozuluyorsa mecaz anlam vardır; bozulmuyorsa gerçek anlam vardır.
• Eş sesli ile eş anlamlı sözcükleri karıştırmak: Eş anlamlılıkta kavram aynıdır (okul – mektep). Eş seslilikte ise yazılış aynı, anlam farklıdır (yaz – yaz); bu yüzden seçenek elenirken yazılış ölçütüne bakılmalıdır.
• Deyim ile özdeyişi aynı saymak: Deyim kalıplaşmış bir söz öbeğidir, özdeyiş ise yargı bildiren kalıplaşmış bir cümledir. Özdeyişte yargı vardır; atasözü ise yol gösterir.

İlgili konular

• Yazma Becerisi
• Ses Bilgisi ve Morfoloji Tanımları
• Sözdizimi ve Bilimsel Dil Bilgisi
• Söz Sanatları ve Metin Çözümleme
• Âşık, Divan ve Tanzimat Edebiyatı
• Servet-i Fünun, Fecr-i Ati ve Millî Edebiyat