Söz Sanatları ve Metin Çözümleme nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Söz sanatlarını tanımlar ve birbirinden ayırt eder.
• Bir metinde geçen söz sanatını metinden çıkan kanıtlarla gösterir.
• Sanatın metnin anlamına ve yapısına katkısını açıklar.
• Metin çözümlemesinde sanatı bulma adımlarını uygular.
• Söz sanatı, düşünceyi daha etkili kılmak için kullanılan özel anlatım biçimidir kavramını öğrenir ve uygular.

Anahtar fikirler

• Sanatta anlatılan şey değil anlatım biçimi değişir; bu yüzden aynı olay farklı sanatla farklı etki uyandırır.
• Benzetmede benzetme edatı bulunur, istirede bulunmaz; bu ayrımın temel ölçütüdür.
• Mecaz-ı mürsel, benzetmeden doğan ve benzetme edatı taşımayan istiadir.
• Teşhis insan dışı varlığa, tezat karşıt kavramlara, mübalağa ise gerçekte olmayan büyüklük ya da küçüklüğe yönelir.
• Hüsn-i talil ile hüsn-i tağlib aynı tekniğin iki yönüdür: biri övme, diğeri yerme yapar.
• Metin çözümlemesinde sanat adı vermeden önce metinden alıntı yapılmalı ve tanımla denetlenmelidir.

Konunun özeti

Benzetme bir varlığı başkasına benzetir ve benzetme edatıyla kurulur. İstiare, benzetme yapılmadan bir sözcüğün başka anlamda kullanılmasıdır; benzetmeden doğan ve benzetme edatı bulunmayan biçimine mecaz-ı mürsel denir. Teşhis insan dışı varlığa insan özelliği vermek, tezat karşıt kavramları yan yana getirmek, mübalağa olayı olduğundan çok büyük göstermek ya da küçültmektir. Tasvir görünen nesneleri ayrıntıyla anlatır, tenasüp benzer sesli sözcükleri yineler. Cinas bir sözcüğün gerçek anlamıyla değil başka anlamıyla söylenmesidir. Hüsn-i talil güzel olan tarafı över, hüsn-i tağlib çirkin olan tarafı yerver. İnat düşünceyi karşıt görüşe rağmen savunmak, akrostiş ise dize başı harflerinin…

Sık yapılan hatalar

• Benzetme ile istiayı ayırt etmemek: Ayırt edici ölçüt benzetme edatıdır. Benzetmede gibi, kadar gibi edatlar ve benzetilen varlık açıktır; istirede benzetme yapılmadan sözcük doğrudan başka anlamda kullanılır.
• Mecaz-ı mürseli istiare sanmak: Mecaz-ı mürsel, benzetmeden doğan fakat benzetme edatı taşımayan istiadir. Yalnız edat bulunmadığını görüp istiare demek eksik kalır; yapının benzetmeden doğmuş olması da denetlenmelidir.
• Mübalağayı yalnız büyütmekle sınırlamak: Mübalağa, olayın olduğundan çok büyük gösterilmesi ya da çok küçültülmesidir. Yalnız büyütme yönünü bilmek, küçültme yönünü gözden kaçırır.

İlgili konular

• Ses Bilgisi ve Morfoloji Tanımları
• Sözdizimi ve Bilimsel Dil Bilgisi
• Anlam Bilgisi, Bağlam ve Anlam İlişkileri
• Âşık, Divan ve Tanzimat Edebiyatı
• Servet-i Fünun, Fecr-i Ati ve Millî Edebiyat
• Cumhuriyet Dönemi, Garip ve 1980 Sonrası