Şiirde Ölçü ve Nazım Birimi nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Ölçünün tanımını yapar ve ölçülü ile ölçüsüz şiiri ayırt eder.
• Hece ölçüsü ile aruz ölçüsünü karşılaştırır ve aruzun temel kavramlarını tanır.
• Mısra biriminin ölçüsü, yapısı ve yazımı bakımından nasıl tanımlandığını açıklar.
• Ölçü bozulmasının bilinçli bir ayrılma olduğunu anlar ve metinde uygular.
• Ölçü, şiirde hece sayısına dayanan ses düzenidir kavramını öğrenir ve uygular.

Anahtar fikirler

• Ölçü düzenli kurulmuşsa ölçülü, düzensiz kurulmuşsa ölçüsüz şiirden söz edilir.
• Türk halk şiirinin ölçüsü 8'li hece ölçüsüdür.
• Türk şiirinde 4, 6, 7, 8, 10, 11, 12, 15 ve 16 heceli ölçüler görülür.
• Aruzun esası akdad ve fetedir olan bir ölçüdür.
• Aruzda ölçü çizgisine birim, birimi tanımlayan ilk çizgiye serefe denir.
• Mısra; ölçüsü, sözdizimsel yapısı ve yazımı bakımından birbirinden ayrılan dizedir ve şiirin en küçük birimidir.

Konunun özeti

Düzenli ölçülü şiire ölçülü, düzensiz ölçülü şiire ölçüsüz denir. Hece ölçüsünde ölçünün birimi hecedir ve her dizede hece sayısı sabittir. Türk halk şiirinin ölçüsü 8'li hece ölçüsüdür; Türk şiirinde 4, 6, 7, 8, 10, 11, 12, 15 ve 16 heceli ölçüler görülür. Hece ölçüsüne geçen adlar Abdurrahim Karahisari, Faruk Nafi Çamlıbel, Ömer Seyfettin, Yakup Kadri Karaoğluoğlu, Mehmet Akif Ersoy ve Nazım Hikmet'tir. Ölçü bozulması, nazımın şiiri havasına uygun olmayan yerde ölçüden bilinçli ayrılmasıdır. Aruz, Arapça ve Farsça kökenli olup esası akdad ve fetedir olan bir ölçüdür. Ölçü çizgisine birim, birimi tanımlayan ilk çizgiye serefe denir. Birimler mübtedâ ve fâilât gibi 2 birimli, müfâilâtü…

Sık yapılan hatalar

• Ölçü bozulmasını ölçüsüz şiir sanmak: Ölçü bozulması düzenin bilinçli biçimde bozulmasıdır ve şiirin havasıyla ilişkilidir. Ölçüsüz şiirde ise düzen baştan kurulmamıştır; ikisi arasındaki fark bilinçli olup olmamaktır.
• Birim ve serefe terimlerini karıştırmak: Ölçü çizgisine birim, birimi tanımlayan ilk çizgiye serefe denir. İki terim yer değiştirildiğinde aruz sorularının çoğu yanlış cevaplanır.
• Aruzun Türkçeye hiç uymadığını düşünmek: Aruz Arapça ve Farsça kökenlidir ve bu iki dildeki sözcükleri harf sayısıyla ölçer. Türkçeye her zaman uymaz ama Türkçede aruz kullanılmaya devam eder; yalnız hece ölçüsü yaygınlaşmıştır.

İlgili konular

• Âşık, Divan ve Tanzimat Edebiyatı
• Servet-i Fünun, Fecr-i Ati ve Millî Edebiyat
• Cumhuriyet Dönemi, Garip ve 1980 Sonrası
• Kafiye, Redif ve Nazım Türleri
• Roman ve Hikâye Çözümleme
• Tiyatro ve Makale