İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• İslamiyet öncesi Türk edebiyatının sözlü gelenek ve yazılı dönem olarak ayrımını açıklar.
• Destan, efsane ve masal türlerini özelliklerine göre karşılaştırır.
• Oğuz Kağan, Ergenekon, Alpamış ve Köroğlu anlatılarının ortak ve farklı yönlerini belirtir.
• Orhun Yazıtları, Kutadgu Bilig, Dîvanü Lugatî't-Türk ve Divan-ı Hikmet'in konu ve yazım yönünden özelliklerini karşılaştırır.
• Bir metnin sözlü mü yazılı mı gelenek ürünü olduğunu gerekçesiyle yorumlar.

Anahtar fikirler

• Sözlü gelenekte yazar belli olmaz; eser her anlatımda yeniden kurulur.
• Kalıp ifadeler ve tekrarlar, anlatıcının belleğini ve ezberini kolaylaştırır.
• Dede Korkut Kitabı, sözlü geleneğin yazıya geçirilmiş en geniş ve değerli örneğidir.
• Orhun Yazıtları, Türkçenin bilinen en eski yazılı örnekleri arasında sayılır.
• Kutadgu Bilig ahlak ve devlet yönetimini, Dîvanü Lugatî't-Türk ise yaşayan halk ağzını derlemiştir.
• Ahmet Yesevi hece ölçüsünü kullanarak halkın anlayacağı bir şiir dili kurmuştur.

Konunun özeti

Sözlü gelenekte yazar yoktur, metin her icrada kalıp ifadelerle yeniden kurulur; destan, efsane, masal ve atasözü bu geleneğin ürünleridir. Yazılı dönemde Orhun Yazıtları Türkçenin en eski yazılı örneklerini, Kutadgu Bilig ahlak ve devlet yönetimini, Dîvanü Lugatî't-Türk yaşayan halk ağzını, Divan-ı Hikmet ise hece ölçülü inanç öğütlerini taşır.

Sık yapılan hatalar

• Oğuz Kağan Destanı'nı bağımsız bir eser sanmak: Anlatı, Dede Korkut Kitabı'nın giriş bölümünde yer alır.
• Kutadgu Bilig ile Dîvanü Lugatî't-Türk'ü aynı türden saymak: İlki ahlak ve devlet yönetimini, ikincisi sözlük derlemesini konu alır.
• Ahmet Yesevi'nin aruz ölçüsü kullandığını düşünmek: Eserleri hece ölçüsüyle yazılmıştır.

İlgili konular

• Metin Türleri ve Metin Kavrama
• Türkçede Söz Yazım ve Anlam Bozuklukları
• Türkçede İsimleştirme ve Söz Sanatları
• Divan Edebiyatı: Nazım ve Nesir
• Divan Edebiyatında Şairler ve Eserleri
• Tanzimat Edebiyatı