Divan Edebiyatı: Nazım ve Nesir nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Nazım ve nesir kavramlarını tanımlayarak aralarındaki farkı açıklar.
• Divan nazımının ölçüsünü, kafiye ve redif düzenini örneklerle gösterir.
• Gazel, şarkı, rubai ve kıta türlerini kafiye düzenlerine göre karşılaştırır.
• Tezkire, risale ve makame gibi divan nesri türlerinin özelliklerini belirtir.
• Divanın bölümlerini ve nazım-nesir geçişlerini sıralayarak yorumlar.

Anahtar fikirler

• Nazımda ölçü ve kafiye vardır; nesirde yalnızca cümle vardır.
• Divan edebiyatında nazım ağırlıklıdır; nesir tezkire, risale, makame gibi kitaplarda görülür.
• Rubai dört dizeden oluşur ve çırağı vardır; kıta çıraksız bir dörtlüdür.
• Gazelde ana fikir ayrıdır ve çoğu kez gazelin adını oluşturur.
• Şarkı, ölçüsü ve ezgili anlatımıyla gazelden ayrılır.
• Tezkire ve şairlikname divanın nesir bölümleridir; içtimai ise nazımın içinde kalan olay anlatısıdır.

Konunun özeti

Nazımın ölçüsü aruzdur; dize sonlarında yinelenen ses kafiye, kafiye dışında kalan ek rediftir. Gazel en yaygın türdür ve ana fikri ayrıdır; şarkı ölçüyü gevşetip ezgiye yaklaşır; rubai dört dize ve çıraklıdır. Nesir ölçüsüzdür; tezkire, risale ve makame bu biçimde yazılır. Divanda tezkire başta, şairlikname sonda yer alır.

Sık yapılan hatalar

• Makameyi şiir türü saymak: Makame, ölçüye bağlı olmayan kısa hikâye anlatımı taşıyan bir nesir türüdür.
• Tezkireyi şiir sanmak: Tezkire, divanın başında yer alan ve şiirleri tanıtan bir nesir bölümüdür.
• Rubainin dize sayısını unutmak: Rubai dört dizeden oluşur ve ikinci ile dördüncü dizede çırak bulunur.

İlgili konular

• Türkçede Söz Yazım ve Anlam Bozuklukları
• Türkçede İsimleştirme ve Söz Sanatları
• İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı
• Divan Edebiyatında Şairler ve Eserleri
• Tanzimat Edebiyatı
• Servet-i Fünun ve Millî Edebiyat