Hikâyede Zaman ve Mekân Kullanımı nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Hikâyede zaman unsurunun olay örgüsü üzerindeki belirleyici rolünü açıklar.
• Doğrusal anlatım ile geriye dönüş ve ileriye dönüş arasındaki farkı ortaya koyar.
• Özet ile genişletilmiş zaman işlemlerini metin parçalarından tespit eder.
• Mekânı iç mekân ve dış mekân olarak sınıflandırıp örnek verir.
• Kapalı mekân ile açık mekânın hikâyedeki işlev farkını açıklar.

Anahtar fikirler

• Zaman, hikâyede olay örgüsünün hangi sırayla kurulacağını ve olayların ne kadar süreceğini belirleyen belirleyici ögedir.
• Anlatılan zaman ile anlatım zamanı birbirine eşit olmak zorunda değildir; kısa bir an sayfalarca anlatılabilir, uzun bir hayat birkaç cümlede verilebilir.
• Masal ile düş ürünü hikâyelerde zaman belirsizdir ve olaylar her zaman şimdiki zamanda anlatılır.
• Mekân, kişilerin sosyal konumunu ve ruhsal durumunu yansıtabildiği için yalnızca bir fon değil, anlam üreten etkin bir ögedir.
• Bir yer birden çok ölçüte göre sınıflandırılabilir; evin mutfağı hem iç hem de kapalı bir mekândır.
• Kapalı mekânlarda suç, intikam ve saklı ilişkiler; açık mekânlarda ise keşif, yolculuk ve macera yoğunlaşır.

Konunun özeti

Olaylar oluş sırasına uyarsa doğrusal anlatım, anlatıcı geçmişe yönelirse geriye dönüş, geleceğe yönelirse ileriye dönüş olur. Ayrıntının kısaltılması özet, kısa bir anın uzun anlatılması genişletilmiş zaman adını alır. Mekân; iç-dış, kapalı-açık, yakın-geniş ve gerçek-hayalî ölçütleriyle sınıflandırılır; kahramanın ruh hâlini yansıtır ve zamanın hızını etkiler. Zaman ile mekân birlikte değerlendirildiğinde hikâyenin yapısı bütünlüklü biçimde anlaşılır.

Sık yapılan hatalar

• Geriye dönüş ile özeti aynı kavram saymak: Geriye dönüşte anlatıcı geçmişte bir sahneyi yeniden canlandırır ve o sahne yeniden kurulur; özette ise olayların ayrıntısı düşürülerek birkaç cümlede verilir.
• İç mekân ile kapalı mekânı eşleştirmek: İç mekân konuma göre, kapalı mekân ise dış dünyayla ilişkinin sınırlı olup olmamasına göre belirlenir. Açık bir tarla hem dış hem de açık mekândır.
• Mekânı yalnızca bir fon gibi değerlendirmek: Mekân, kahramanın sosyal konumunu, psikolojik durumunu ve toplum içindeki yerini yansıtabilen etkin bir ögedir; silinmez bir arka plan değildir.

İlgili konular

• Metin Türleri: Haber, Makale ve Deneme
• Hikâyenin Yapı Unsurları
• Hikâyede Anlatım ve Bakış Açısı
• Hikâyenin Oluşum Süreci ve Türleri
• Şiirde Yapı ve Ahenk
• Şiirde İmge ve Söz Sanatları