Metin Türleri: Haber, Makale ve Deneme nedir?
Türk Dili ve Edebiyatı · 9. Sınıf · Konu 5
Tahmini okuma süresi: 10 dk
Kısa cevap
Bu konuda neler öğreneceksin?
- Haber metninin tanıtımını, 5N-1K ilkesini ve temel özelliklerini açıklar.
- Haberin bölümlerini sıralar; başlık, önsöz, gelişme ve sonuç bölümlerinin görevlerini ayırt eder.
- Haberde tarafsızlık, kaynak belirtme ve sayı ile tarih verme kurallarının neden gerekli olduğunu açıklar.
- Bilimsel makalenin amacını ve bölümlerini tanı; giriş, yöntem, bulgular, tartışma ve sonuç kavramlarını açıklar.
- Deneme metninde kişisel izlenim, düşünce ve yorumun belirleyici olduğunu örneklerle gösterir.
Anahtar fikirler
- Haberin amacı bilgilendirmektir; tarafsız kalma ve yorum katmama haberin temel kuralıdır.
- 5N-1K ilkesi, haberde ne, nerede, ne zaman, nasıl, neden ve kim sorularına yanıt bulunmasını gerektirir.
- Haberin dört temel bölümü vardır: başlık, önsöz, gelişme ve sonuç; en uzun bölüm gelişmedir.
- Haberin güvenilir olması, bilginin kaynağının metinde açıkça belirtilmesine bağlıdır.
- Sondaj haberlerinde ilk cümle, haberin başlığını yansıtır ve özünü özetleyen bir giriş niteliğindedir.
- Bilimsel makalede giriş, inceleme ve yöntem, bulgular, tartışma ile sonuç bölümleri bulunur.
Konunun özeti
Sondajda ilk cümle başlığı yansıtır. Makale bir sorunu yöntemle inceler; giriş, yöntem, bulgular, tartışma ve sonuç bölümleriyle kanıtını ortaya koyar. Deneme ise yazarın kişisel izlenimini samimi, öznel ve esprili bir dille anlatır.
Çözümlü mini örnek 1
Şu parçayı 5N-1K ilkesine göre denetleyin: İlçe kütüphanesinin bahçesinde bir öğrencinin çizdiği tablo sergilenmeye başlandı. Öğrenci 45 gün boyunca atölyede çalıştı. Kütüphane yetkilileri, çalışma sonunda öğrencinin malzemelerin tamamını kütüphaneye…
Adım 4: Eksik bilginin haberde nasıl tamamlanabileceğini yaz.
Çözümlü mini örnek 2
Şu iki cümleden hangisi haber, hangisi denemedir? Gerekçenizi yazınız. I- Okul bahçesine yeni bir kütüphane yapıldı. II- Okuma alışkanlığının azaldığını düşünüyorum, çünkü herkes aynı sayfada kalıyor.
Adım 4: Sonuçları açıklayıcı bir tablo hâline getir.
Sık yapılan hatalar
- Haberin sonuna yorum ya da öneri eklemek: Haber metninde yazarın değerlendirmesi, yargısı ve önerisi bulunmaz. Haberci olayı olduğu gibi aktarır; yorum eklemek haberi bilgi metninden çıkarıp yazıya dönüştürür ve nesnelik ilkesini bozar.
- Makaleyi denemeden ayıramamak: Makale kanıt, ölçüm ve yönteme dayanır; yazarın izlenimi metinde yer almaz. Denemede ise tam tersine kişisel izlenim, düşünce ve yorum metnin omurgasıdır. İkisini ayıran temel fark, dayanak noktasının bilgi mi yoksa yazarın…
- Haberin amacını aktarma yerine yönlendirme sanmak: Haber okuru bilgilendirir, ikna etmez ve yönlendirmez. Bu nedenle haber metninde tavsiye cümleleri, ahlak dersi veren ifadeler ve kesin yargılar bulunmaz. Bu tür ifadeler yalnızca edebî yazı türlerinde yer…
İlgili konular
Sıradaki adım
Tam anlatımKonuyu tam anlatımıyla okuKonu anlatımı, kazanımlar ve örnekler tek sayfada.Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
DersTeders ile devam et
Türk Dili ve Edebiyatı · 9. Sınıf için çalışma yolu
- OkuKonu anlatımını bu sayfada bitir.
- Soru çözÖrnekleri çöz, cevabı açıklamayla karşılaştır.
- Quiz ile pekiştirHesapla kendini ölç.
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.