Hikâyenin Oluşum Süreci ve Türleri nedir?
Türk Dili ve Edebiyatı · 9. Sınıf · Konu 9
Tahmini okuma süresi: 10 dk
Kısa cevap
Bu konuda neler öğreneceksin?
- Hikâyenin oluşum aşamalarını sırasıyla adlandırır ve her aşamada nelerin yapıldığını açıklar.
- Hikâye türlerini ve onları oluşturan çatışma, olay örgüsü ve anlatım özelliklerine göre karşılaştırır.
- Gelişme bölümünde olayların nasıl ilerlediğini izleyerek çatışmanın yükselişini açıklar.
- Sonuç bölümünün hikâyenin ana fikrini nasıl ortaya koyduğunu belirler.
- Geleneksel hikâyelerin nazım ve mensur yapısı ile anlatım özelliklerini tanır.
Anahtar fikirler
- İlk uyarı, hikâyeyi başlatan tetikleyici durumdur; bu bölümde kahraman harekete geçer ve temel çatışma sezilir.
- Gelişme bölümünde çatışma yükselir, yeni olaylar ve kişiler ortaya çıkar; metnin en gerilimli bölümüdür.
- Sonuç bölümünde olaylar düğümlenir ya da çözülür ve hikâyenin ana fikri okura net biçimde bildirilir.
- Maupassant tarzı hikâyelerin temel adı Guy de Maupassant'tır; Türkiye'de bu anlayışı benimseyen yazarlar beyaz perdeciler olarak anılır.
- Çin hikâyelerinde zaman ve mekân hayalîdir, olay örgüsü zekice kurulmuştur ve sonuç sürpriz yaratır.
- Psikolojik gerçekçi hikâyeler gerçekçi bir çerçevenin içinde bireyin iç dünyasını, korkularını ve çatışmalarını ele alır.
Konunun özeti
İlk uyarıda kahraman harekete geçer, kişi, yer ve zaman tanıtılır; gelişmede çatışma yükselir; sonuçta olaylar düğümlenir ya da çözülür ve ana fikir bildirilir. Bu düzen serim-düğüm-çözümle aynı bölümleri gösterir, durum hikâyelerinde ise belirgin değildir. Hikâye türleri eserin benimsediği yaklaşıma göre ayrılır. Geleneksel hikâyeler âşık geleneğiyle anlatılır ve nazım-mensur karışıktır. Modern hikâyeler dil ve üslup özgürlüğü getirmiştir. Maupassant tarzı hikâyelerde olay örgüsü belirgindir; bu çizgi Türkiye'de beyaz perdeciler olarak anılır. Çin hikâyeleri masal havası taşır, zaman ve mekânı hayalîdir. Psikolojik gerçekçi hikâyeler bireyin iç dünyasını, toplumcu gerçekçi hikâyeler…
Çözümlü mini örnek 1
Şu özet üzerinden hikâyenin oluşum aşamalarını bulunuz: Selim, yıllardır kimseyle konuşmadığı evinin çatısında bir kuş yuvası bulur; komşularla iletişim kurmaya karar verir; kapıları tek tek dolaşır ve karşılaştığı dirençler sonunda onu yalnızlığa teslim eder.
Adım 5: Sonuçta, iletişim kurma çabasının başarısız olduğu ve yalnızlığın kaçınılmaz olduğu ana fikir ortaya çıkar.
Çözümlü mini örnek 2
Şu özet hangi türe girer? Köyün en yaşlı kadınlarından biri olan Nuriye, yıllardır sustuğu bir olayı yalnızca çeşme başında otururken anlatır; metin, zamanın belirsiz olduğu bir ortamda geçer, olaylar masal havası taşır ve sonucu şaşırtıcı biçimde kapanır.
Adım 5: Bu nedenle metin Çin hikâyesi grubunda değerlendirilir.
Sık yapılan hatalar
- İlk uyarı ile olay örgüsünün başlangıcını aynı saymak: Olay örgüsü bütün metni kapsar; ilk uyarı ise yalnızca kahramanı harekete geçiren ve olayları başlatan ilk andır. Bu andan sonrası gelişme bölümüdür.
- Sonuçta mutluluğun ya da mutsuzluğun şart olduğunu düşünmek: Sonuç, olayların düğümlenmesi ya da çözülmesi ve ana fikrin ortaya çıkmasıdır. İyi sonuç da kötü sonuç da sonuçtur, şart olan sonuca ulaşılmasıdır.
- Maupassant tarzı hikâyeyi durum hikâyesiyle karıştırmak: Maupassant tarzı hikâyelerde olay örgüsü belirgindir ve giriş-gelişme-sonuç düzeni kurulur. Durum hikâyesinde ise anlık kesitler ve izlenimler öne çıkar, belirgin bir örgü görülmez.
İlgili konular
Sıradaki adım
Tam anlatımKonuyu tam anlatımıyla okuKonu anlatımı, kazanımlar ve örnekler tek sayfada.Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
DersTeders ile devam et
Türk Dili ve Edebiyatı · 9. Sınıf için çalışma yolu
- OkuKonu anlatımını bu sayfada bitir.
- Soru çözÖrnekleri çöz, cevabı açıklamayla karşılaştır.
- Quiz ile pekiştirHesapla kendini ölç.
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.