Canlılarda Sindirim Yapıları nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Sindirimin temel amacını açıklar ve besinlerin neden parçalanması gerektiğini gerekçelendirir.
• Hücre içi sindirimde lizozomun görevini açıklar ve süngerlerin beslenme biçimini tanımlar.
• İki yönlü ve tek yönlü sindirim sistemlerinin yapısını karşılaştırarak farkı ortaya koyar.
• Enteron gibi çıkıntılı yapıların emilim yüzeyini nasıl artırdığını sayısal örneklerle gösterir.
• Sindirim bezlerinin salgılarının görevlerini ve organlar arası iş birliğini izah eder.

Anahtar fikirler

• Lizozom tek zarlıdır ve içinde sindirim enzimleri bulunur; ürettiği ürünler doğrudan sitoplazmaya karışır.
• Süngerlerde gerçek bir sindirim kanalı yoktur; besinler kofatlı amipslerle alınıp hücre içinde parçalanır.
• Yassı solucanlarda hücre içi ve hücre dışı sindirim birlikte görülür; kanal ağ şeklinde dallanmıştır.
• İki yönlü sistemde besin ve dışkı aynı açıklıktan geçerken tek yönlü sistemde anüs ayrı bir açıklıktır.
• Kelebekte sığınıkta depolama ve ön işleme, taşlıkta öğütme, orta bağırsakta asıl sindirim yapılır.
• Kanatlı böceklerin artıkları Malpighi tüpleriyle kana karıştırılıp osmotik yolla dışarı atılır.

Konunun özeti

Canlılar bunu hücre içinde ya da hücre dışındaki bir kanalda gerçekleştirir. Amip ve süngerlerde besin kofalı hücrelerle alınır, lizozomlarda parçalanır ve ürün doğrudan sitoplazmaya geçer. Yassı solucanlarda kanalda başlayan hücre dışı sindirime, bağırsak duvarı hücrelerinde tamamlanan hücre içi sindirim eklenir. Kelebek ve hamam böceğinde kanal iki uçtan açıktır; besin sığınıkta birikir, taşlıkta öğütülür ve artık aynı ağızdan atılır. Omurgalılarda ise kanal tek yönlüdür; besin ağızdan anüse ilerlerken yol boyunca mide, karaciğer ve pankreas salgılarıyla parçalanır. Bağırsak duvarındaki enteron çıkıntıları yüzey alanını büyüterek emilimi hızlandırır ve otçullarda bağırsağın uzun olmasının…

Sık yapılan hatalar

• Süngerlerde kanal olduğunu sanmak: Süngerlerde ağız, anüs ya da sindirim kanalı bulunmaz; besin kofatlı amipslerle alınır ve hücre içi sindirimle parçalanır.
• İki yönlü sistemde anüs aramak: Kelebek ve hamam böceği gibi canlılarda artık, besin alınan aynı ağızdan çıkar; ayrı bir anüs açıklığı yoktur.
• Lizozomu bir organ sanmak: Lizozom hücrenin içinde bulunan zarlı keseciktir; mide, karaciğer gibi bir organla karıştırılmamalıdır.

İlgili konular

• Işık Enerjisi Kullanılarak Besin Sentezi: Fotosentez
• Işık Enerjisi Kullanılmadan Besin Sentezi: Kemosentez
• Besinlerden Enerjiye: Sindirim
• İnsanda Sindirim, Emilim ve Taşınma
• Hücresel Solunum (Glikoliz, Sitrik Asit Döngüsü, Elektron Taşıma Sistemi)
• Fermantasyon (Laktik Asit Fermantasyonu, Etil Alkol Fermantasyonu)