Anlam Bilgisi, Bağlam ve Anlam İlişkileri nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Sözcükte anlamın dört türünü tanıyabilir ve örnek verebilir.
• Mecaz anlamı bulma yöntemini uygulayarak bir sözcüğün anlam katmanını belirleyebilir.
• Eş anlamlı, zıt anlamlı ve eş sesli sözcükleri örnekleriyle ayırt edebilir.
• Deyim, atasözü ve özdeyiş arasındaki farkı açıklayabilir.
• Bağlamın anlam üzerindeki etkisini gösterebilir ve anlamı üç katmanla açıklayabilir.

Anahtar fikirler

• Yan anlam, sözcüğün zamanla başka bir anlam kazanmasıdır; gün sözcüğü güneş anlamında ve gün batırmak biçiminde bu örnektir.
• Mecaz anlamı bulmada cümle bozuluyorsa aranan anlam mecazdır, bozulmuyorsa gerçek anlamdır.
• Eş anlamlılıkta anlamlar aynı, eş seslilikte ise yazılış aynı ama anlamlar farklıdır.
• Atasözü öğüt veren tam cümle, özdeyiş ise yargı bildiren kalıplaşmış cümledir.
• Bağlam, yalnız konuşma ortamını değil metnin içindeki çevreyi de kapsar.
• Bir sözcüğün anlamı sözcük anlamı, cümlenin yapısı ve bağlam olmak üzere üç katmanla belirlenir.

Konunun özeti

Mecaz anlamı bulmak için sözcük cümleden çıkarılır, yerine gerçek anlamı konur ve cümle bozuluyorsa anlam mecazdır. Anlam ilişkileri eş anlamlı, zıt anlamlı ve eş sesli olmak üzere üç tanedir. Deyim kalıplaşmış söz öbeği, atasözü öğüt veren tam cümle, özdeyiş yargı bildiren kalıplaşmış cümledir. Bağlam sözcüğün çevresi ve bulunduğu durumdaki anlamıdır ve aynı sözcüğün farklı anlam kazanmasını açıklar. Anlam, sözcük anlamı, cümlenin yapısı ve bağlam katmanlarıyla belirlenir. Konuşma amacına göre değişen sözcük seçimi ise pragmatik anlamı oluşturur.

Sık yapılan hatalar

• Mecazda bile gerçek anlamı aramak: Mecaz anlamı bulma yöntemi, sözcüğü çıkarıp gerçek anlamını koymayı ve cümlenin bozulup bozulmadığını denetlemeyi gerektirir.
• Eş sesliliği eş anlamlılık sanmak: Eş anlamlı sözcükler aynı anlamı verir; eş sesli sözcüklerde ise yazılış aynı, anlam farklıdır.
• Atasözü ile özdeyişi aynı sanmak: Atasözü öğüt veren tam cümledir, özdeyiş ise yargı bildiren kalıplaşmış cümledir.

İlgili konular

• Yazma Süreci, Metin Planı ve İmla Kuralları
• Ses Bilgisi ve Morfoloji Tanımları
• Sözdizimi ve Bilimsel Dil Bilgisi
• Söz Sanatları ve Metin Çözümleme
• Âşık ve Divan Edebiyatı
• Tanzimat, Servet-i Fünun ve Fecr-i Ati