Sözdizimi ve Bilimsel Dil Bilgisi nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Dil bilgisinin ses bilgisi, morfoloji, sözdizimi ve anlam bilgisi dallarını kapsamlarıyla birlikte ayırt edebilir.
• Bir cümlenin öznesini, yüklemi ve nesnesini yükleme soru sorma yöntemiyle bulabilir.
• Öznel-nesnel, öznesiz ve özneye geri dönen yükleme sahip cümleleri ayırt edebilir.
• Şart cümlesinin dört hâlini tanıyabilir ve örnek cümleyle gösterebilir.
• Cümleleri yüklemine, yükleme, anlamına ve yapısına göre sınıflandırabilir.

Anahtar fikirler

• Özne ve yüklem her cümlede bulunmak zorundadır; nesne yalnızca geçişli fiillerin cümlelerinde görülür.
• Öge bulma yöntemi yükleme soru sormaktır: kim? sorusu özneyi, neyi? sorusu nesneyi bulur.
• Özneye geri dönen cümlede özne nesne üzerinde tasarruf yapmaz; öznesiz cümlede ise özne hiç belirtilmez.
• Şart cümlesinin dört hâli gerekir, gerekiyordu, gerekecek ve gerekirdi biçimlerinden oluşur.
• Cümle sınıflandırmasında yüklemine, yükleme, anlamına ve yapısına göre dört ayrı ölçüt vardır.
• Sıralı cümlede özne ve yüklem aynı, bağlı cümlede ise özne ya da yüklem farklıdır.

Konunun özeti

Cümlede özne ve yüklem zorunlu, nesne ise geçişli fiillerin cümlelerinde bulunur; dolaylı tümleç hâlleri ile zarf tümleci başlıkları tamamlayıcı görevler üstlenir. Ögeler yükleme soru sorularak bulunur. Cümleler öznesel yapılarına göre öznel-nesnel, özneye geri dönen ve öznesiz olarak üçe ayrılır. Şart cümlesi dört hâlde kurulur. Cümleler yüklemine, yükleme, anlamına ve yapısına göre sınıflandırılır; bağlaç seçimi özne ile yüklemin aynı olup olmadığına bağlıdır. Sözdizimi düzlemleri dört basamaktadır.

Sık yapılan hatalar

• Nesneyi her cümlede aramak: Nesne yalnızca geçişli fiillerin cümlelerinde bulunur; özne ve yüklem ise zorunludur.
• Özneye geri dönen yapıyı öznesiz saymak: Öznesiz cümlede özne vardır ama yüklemden önce gelmez; özneye geri dönen cümlede ise özne nesne üzerinde tasarruf yapmaz.
• Şart cümlesini soru cümlesi sanmak: Şart cümlesinde gerekir, gerekiyordu, gerekecek, gerekirdi biçiminden bir yüklem bulunur.

İlgili konular

• Dinleme ve İzleme Becerileri
• Yazma Süreci, Metin Planı ve İmla Kuralları
• Ses Bilgisi ve Morfoloji Tanımları
• Anlam Bilgisi, Bağlam ve Anlam İlişkileri
• Söz Sanatları ve Metin Çözümleme
• Âşık ve Divan Edebiyatı