Yeryüzü Şekilleri ile Beşerî Faaliyetler Arasındaki Etkileşim nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Yeryüzü şekli ile beşerî faaliyet arasındaki çift yönlü etkileşimi açıklayabilmek
• Farklı yeryüzü şekillerinin hangi faaliyete elverişli olduğunu karşılaştırabilmek
• Geçit, boğaz, koy ve tünel gibi ulaşım yapılarının işlevlerini yorumlayabilmek
• Erozyon, heyelan ve taşkın riskini artıran beşerî etkenleri belirleyebilmek
• Erozyon miktarı ve gölet hacmi gibi nicel ilişkileri hesaplayabilmek

Anahtar fikirler

• Yerleşme yeri seçiminde eğim, zemin taşıma gücü, su varlığı ve iklim koşulları belirleyicidir.
• Geçitler ve boğazlar yol güzergâhı bakımından önemlidir, ancak kazaya bağlı felaket riski taşır.
• Alüvyon yelpazeleri tarıma, plato ve kırgıbayırlar hayvancılığa elverişlidir.
• Açık işletme madenciliği yüzeyi geniş ölçüde bozar, kapalı işletme ise maliyeti yüksektir.
• Sürüm, ağaç kesimi ve yol açma faaliyetleri erozyonu ve heyelan riskini artırır.
• Turizmde ziyaretçi sayısı taşıma kapasitesini aşmamalıdır.

Konunun özeti

Düzlükler ve verimli topraklar tarımı, ot örtüsünü sürdürebilen plato ve kırgıbayırlar hayvancılığı, geçitler ve boğazlar ulaşımı, mağara ve kaplıcalar turizmi destekler. Sanayi için düz geniş alan ve su, madencilik için cevherin derinliği belirleyicidir. Öte yandan sürüm, orman kesimi, yol açma ve taş ocağı faaliyetleri erozyonu, heyelanı ve sel riskini artırır. Bu nedenle zemin taşıma gücü incelemesi, kontur ekimi, teraslama, drenaj kurulması ve ocak rehabilitasyonu gibi önlemler alınmalıdır. Turizmde alanın taşıma kapasitesi aşılmamalı, koruma statüsü olan alanlarda ziyaretçi sayısı sınırlandırılmalıdır. Böylece kullanım ile doğal süreçler arasında dengeli bir ilişki kurulabilir.

Sık yapılan hatalar

• Etkileşimi tek yönlü kabul etmek: Arazi özellikleri yerleşmeyi ve faaliyeti belirler; öte yandan sürüm, yapılaşma ve madencilik de erozyonu, heyelanı ve arazi yapısını değiştirir.
• Eğimli arazide yapılaşmayı güvenli saymak: Dik yamaçta zemin taşıma gücü ve drenaj koşulları incelenmeden yapı kurulamaz, kaymalı tabaka ve dolgu zemini büyük felaket riski taşır.
• Taş ocağı ve maden sahasının kendiliğinden düzelmesini beklemek: Kapatılan sahalarda şevlerin düzenlenmesi, atığın uzaklaştırılması ve örtünün yeniden kazandırılması gerekir.

İlgili konular

• İklim ve Kayaç Yapısının Aşınma ve Çözünme Süreçlerine Etkisi
• Aşınım ve Birikim Süreçlerinin Yeryüzü Şekillerinin Oluşumuna Etkisi
• Yeryüzü Şekilleri ile İlgili Gözlem ve Saha Çalışması
• Hidrosfer ve Su Döngüsü
• Yer Altı ve Yer Üstü Suları
• Toprak Oluşumu, Profili ve Türleri