Etik nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Etik ile ahlak arasındaki iş farkını belirtir ve uygulamalı etik alanının konularını sıralar.
• Ödev ilkesi, yarar ilkesi ve erdem ilkesini somut kararlarla karşılaştırır ve aralarındaki farkı gerekçelendirir.
• Bilgilendirilmiş rıza, hasta hakları ve tıbbi karar sürecinin hangi aşamalardan geçtiğini açıklar.
• Bilim etiği, araştırma dürüstlüğü ve veri mahremiyeti kurallarını bir araştırma örneğine uygular.
• Çevre etiği, hayvan hakları ve meslek etiği başlıklarını günlük yaşamdan örneklere bağlar.

Anahtar fikirler

• Etik, ahlaktan farklı olarak bir meslek ya da kurum alanında doğmuş ve somut kurallarla çalışan bir alandır; bu yüzden yazılı düzenlemelerle iç içedir.
• Ödev ilkesi sonucu gözetmez, yarar ilkesi amacı gözetmez; ikisi çatıştığında kararın gerekçesi hangi ilkenin öncelik taşıdığını açıkça yazmak zorundadır.
• Bilgilendirilmiş rıza, hastanın izni kadar hekimin anlatma yükümlülüğünü de kapsar; ikisi birlikte değerlendirilir.
• Araştırma dürüstlüğü yalnız yayın aşamasında değil, veriyi toplama anından itibaren geçerlidir; ham kayıt saklanmadan başarı ölçülemez.
• Veri mahremiyeti, hiç veri toplanmamayı değil, verinin amaçla orantılı biçimde toplanmasını ve erişimin sınırlandırılmasını ister.
• Etik kurul bir denetim organıdır; kararı kendisi vermez, tartışmalı uygulamayı değerlendirip öneride bulunur.

Konunun özeti

Uygulamalı etik dört ana başlıkta çalışır: biyoetik, çevre etiği, meslek etiği ve bilim etiği. Üç temel ilke vardır; ödev ilkesi kuralı, yarar ilkesi sonucu, erdem ilkesi kararı veren kişinin eğilimini temel alır. Hasta hakları, bilgilendirilmiş rıza, veri mahremiyeti, onur ve saygı kişinin tarafında; çıkar çatışması, etik kurul, etik ihlali ve etik eğitimi kurumsal tarafta yer alır. İyi bir etik gerekçe ilkeyi adlandırır, çatışmayı görünür kılar ve kararı yazılı hale getirir.

Sık yapılan hatalar

• Etik ile ahlakı aynı saymak: Ahlak daha çok hayatın genelinde geçerli görülen iyi yaşam ölçüsünü; etik ise meslek, kurum ve teknoloji alanında kararın nasıl verileceğini ele alır. Etik ayrı bir alan olarak doğmuştur ve somut kurallarla çalışır.
• İmzanın bilgilendirilmiş rıza sayılması: İmza yalnızca belgenin alındığını gösterir. Rızanın geçerli olabilmesi için kişinin anlamış, seçebilmiş ve sonradan vazgeçebilmiş olması gerekir. Anlatılmayan riskin kendisi bir etik ihlalidir.
• Sonucu iyi olan her kararı etik saymak: Yarar ilkesi göre iyi bir sonuç önemlidir ama tek başına yeterli değildir. Uygulanan yöntem de denetlenir; sonucu iyi kılmak için başkasının hakkı çiğneniyorsa karar kabul edilmez.

İlgili konular

• İdealizm
• Fenomenoloji
• Ahlak Felsefesi
• Özgürlük ve Determinizm
• Siyaset Felsefesi
• Devlet ve Sözleşme