Türk Edebiyatında Dönemler: Âşık ve Divan nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Âşık edebiyatının tarihî arka planını ve oluşum biçimini açıklayabilir.
• Âşık şiirinde nazım birimi ve ölçüyü belirleyebilir.
• Divan edebiyatının gelişim yerini ve ölçüsünü tanıyabilir.
• Divan şiirinde yaygın söz sanatlarını sınıflandırabilir.
• Âşık ve divan edebiyatını dil, ölçü ve tema bakımından karşılaştırabilir.

Anahtar fikirler

• Âşık edebiyatı 13-14. yüzyıldan itibaren Anadolu'da gelişmiştir.
• Âşık şiirinin nazım birimi kol, ölçüsü 8'li hece ölçüsüdür.
• Âşık, saz çalan ve ezberden söyleyen kişidir; gelenek çıraklık yoluyla öğrenilir.
• Divan edebiyatı 14-17. yüzyıllarda saray ve çevresinde gelişmiştir.
• Divan şiirinin nazım birimi kendi (mısra), ölçüsü aruzdur.
• Divan edebiyatında söz sanatlarına yoğun ilgi vardır.

Konunun özeti

Âşık, saz çalan ve halk hafızasından söyleyen kişidir; bu gelenek çıraklık yoluyla öğrenilir. Nazım birimi kol, ölçüsü 8'li hece ölçüsüdür. Dil sade ve halka yakındır; aşk, ayrılık, vatan, kahramanlık, gurbet, zulüm ve atasözü temaları işlenir. Divan edebiyatı ise 14-17. yüzyıllarda saray ve çevresinde gelişmiş, nazım birimi kendi olan aruz ölçüsüyle yazılmıştır. Başlıca nazım şekilleri gazel, şarkı, rubâî, kıt'a, kaside, mesnevî, tarih ve müammadır. Divan edebiyatında tevriye, istiâre, mübalağa, kinaye, tarih, telmih ve irşat gibi söz sanatlarına yoğun ilgi gösterilmiştir. İki çizginin ayrımı tarih, yer, nazım birimi, ölçü, dil ve öğrenme yolunda toplanır.

Sık yapılan hatalar

• Âşık edebiyatının nazım birimini mısra saymak: Âşık şiirinde nazım birimi kol, ölçüsü 8'li hece ölçüsüdür; mısra birimi aruza aittir.
• Divan edebiyatının ölçüsünü hece ölçüsü sanmak: Divan edebiyatının ölçüsü aruzdur, nazım birimi ise kendidir.
• Âşık edebiyatının gelişim yerini saray sanmak: Âşık edebiyatı Anadolu'da gelişmiştir; saray çevresi divan edebiyatının alanıdır.

İlgili konular

• Ses Bilgisi, Morfoloji ve Sözdizimi Tanımları
• Anlam Bilgisi ve Bağlam
• Söz Sanatları ve Metin Çözümleme
• Tanzimat ve Servet-i Fünun
• Millî Edebiyat
• Cumhuriyet Dönemi Edebiyatı