Tarih Bilimi ve Kronoloji nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Tarih biliminin incelediği alanı, tarihçinin kullandığı kaynak türlerini ve yardımcı bilimleri örnekleriyle açıklar.
• Bir belgenin birincil mi yoksa ikincil mi olduğunu gerekçesiyle belirler.
• İç eleştiri ile dış eleştirinin amacını, birbirinden farkını ayırt eder.
• Verilen olayları en eskiden en yeniye doğru sıralar ve aralarındaki süreyi hesaplar.
• Milat, hicrî takvim ve M.Ö./M.S. yazımlarının neye dayandığını açıklar.

Anahtar fikirler

• Tarih biliminin konusu, insan toplumlarının geçmişinde gerçekleşen olay ve olgulardır; doğanın olaylarını inceleyen dal değildir.
• Birincil kaynak, olayın çağına yakın veya olaya tanıklık etmiş bir kişinin kendi ifadesidir; ikincil kaynak ise bu ifadelerden yararlanarak sonradan yazılmıştır.
• İç eleştiri kaynağın kendi içine, dış eleştiri kaynağın başka kaynaklarla karşılaştırılmasına bakar.
• Milat, İslam tarihinde Hz. Muhammed'in doğum yılı olan 570'dir; hicrî takvim ise hicretin gerçekleştiği 622 yılını başlangıç alır.
• M.Ö. milattan önceyi, M.S. milattan sonrayı gösterir; yıl sıfırı bulunmadığı için iki farklı çağın yılları toplandığında bir yıl düşülür.
• İlk Çağ M.Ö. 3000 ile M.S. 476, Orta Çağ M.S. 476 ile 1453, Yeni Çağ ise M.S. 1453'ten itibaren kabul edilir.

Konunun özeti

Tarih biliminin konusu insan toplumlarının geçmişindeki olay ve olgulardır. Kullanılan malzeme yalnız yazılı belge değildir; arkeoloji, epigrafi, nümizmatik, paleografi ve filoloji gibi yardımcı bilimler devreye girer. Kaynak türleri oluşum zamanına göre ayrılır: olayın çağına yakın ifadeler birincil, sonradan derlenen çalışmalar ikincil kaynaktır. Bir kaynağın değerlendirilmesi iki aşamalıdır; iç eleştiri yazarı, amacı ve üslubu inceler, dış eleştiri kaynağı başka kaynaklarla karşılaştırır. Kronoloji olayları en eskiden en yeniye dizer ve aralarındaki süreyi hesaplar; milat yılı 570, hicrî takvimin başlangıcı hicrettir. Yıl sıfırı olmadığı için M.Ö. ile M.S. arasındaki süre hesabında…

Sık yapılan hatalar

• Kaynakları yalnız yazılı-şekilli olarak düşünmek: Yazılı olmayan her malzeme de kaynaktır. Mezar taşı, sikke, iskelet ve duvar resmi, tarihçiye yazılı bir belgeden çok daha doğrudan bilgi verebilir.
• İç ve dış eleştiriyi birbirine karıştırmak: Yazarın kim olduğunu ve üslubunu incelemek iç eleştiridir; aynı olayı anlatan başka bir metinle karşılaştırmak dış eleştiridir. İkisi birbirinin yerine geçmez.
• Yıl hesabında yıl sıfırını unutmak: M.Ö. ile M.S. arasındaki süre hesaplanırken toplamdan bir yıl düşülür; çünkü yıl sıfırı yoktur. Aynı yüzyıl içindeki iki olay arasında ise yalnız çıkarma yapılır.

İlgili konular

• Osmanlı Devleti
• I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı
• Atatürk İlkeleri ve Cumhuriyet Dönemi
• İlk Uygarlıklar (Mezopotamya)
• Mısır ve Nil
• Anadolu Uygarlıkları