Sözcükte Anlam ve İlgili Kavramlar nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Bir sözcüğün gerçek anlamı ile mecaz anlamını ayırt eder, cümleden gerekçeyle gösterir.
• Terim anlam ile özel anlamı tanır, bu anlamların oluşum koşullarını açıklar.
• Mecazın açılma, daralma, benzetme yollarını örneklerle gösterir, mecaz-ı mürsel örneği tanır.
• Deyim ile atasözünün ortak ve farklı yönlerini karşılaştırır, her birine metinden örnek verir.
• Bir metin parçasında geçen bir sözcüğün anlamını bağlamına göre çözümler ve gerekçesini yazılı olarak ortaya koyar.

Anahtar fikirler

• Bir sözcüğün anlamı cümlenin bütününe göre belirlenir; aynı sözcük farklı cümlelerde farklı anlamlar taşıyabilir.
• Sözlükler bir sözcüğün temel anlamını verir, ancak cümlede kullanılan anlamı her zaman göstermez.
• Mecazda sözcüğün anlamı gerçek anlamının dışına taşar; bu taşma bir kavram ilişkisiyle gerçekleşir.
• Terim anlamı olan sözcükler gündelik dilde de kullanılabilir; terim olma özelliği kullanım sıklığıyla ilgili değildir.
• Özel anlam, dar bir topluluk içinde oluşur ve o topluluğun dışında farklı bir anlam taşıyabilir.
• Mecaz-ı mürsel, birbirinden bağımsız iki sözcüğün birliktelikle oluşturduğu anlamdır.

Konunun özeti

Mecaz açılma, daralma ve benzetme yollarıyla, bazı örneklerde ise iki sözcüğün birlikteliğiyle oluşur. Terim anlam bir bilim ya da sanat alanına özgüdür; özel anlam ise belirli bir topluluk için geçerlidir. Anlam zamanla genişleyip daralabilir. Deyim bir kavramı somutlaştırırken atasözü genel bir doğruyu bildirir. Anlam çalışmasında bağlamı belirlemek, cümleyi bütün olarak değerlendirmek ve benzer sözcüklerle karşılaştırmak temel yöntemlerdir.

Sık yapılan hatalar

• Sözlükteki anlamı doğrudan cümleye uygulamak: Sözlük temel anlamı verir; cümlede kullanılan anlam ise bağlamla belirlenir ve çoğu zaman o anlamı göstermez.
• Mecazı, gerçek anlamın devamı saymak: Mecazda sözcük başka bir kavramla ilişki kurar ve anlam bambaşka bir yöne doğru genişler ya da daralır.
• Her dar kullanımı terim anlam saymak: Terim anlam, bilim, sanat ya da spor gibi bir alana özgü anlamdır; yalnızca dar bir toplulukta geçen sözcük özel anlam kazanır.

İlgili konular

• Ses Bilgisi ve Ses Olayları
• Sözcük Türleri ve Yazım
• Cümlenin Ögeleri ve Cümle Türleri
• Noktalama İşaretleri
• Paragraf ve Anlatım Bozuklukları
• Sözlü ve Yazılı Anlatım Türleri