Sözcük Yapısı ve Eklerin Heceye Etkisi nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Sözcükleri hece sayısına göre sınıflandırabilir.
• Hece sayısına göre vurgunun hangi seste düştüğünü belirleyebilir.
• İsim çekim ekleriyle bildirme eklerinin heceye etkisini ayırt edebilir.
• Vuruş, kafiye ve redif kavramlarını tanımlayabilir.
• Bir dizede hece sayısının tek ya da çift olmasının ölçüyle ilişkisini açıklayabilir.

Anahtar fikirler

• Sözcükler tek, iki, üç ve daha çok heceli olarak sınıflandırılır.
• Vurgu yalnızca dört heceden başlayarak düzenli bir kural izler.
• İsim çekim eklerinin çoğu bir hece açar; bu, hece sayısını bir artırır.
• Bildirme ekleri eklenmiş olsa bile heceye bağlanmaz.
• Vuruş heceyle, kafiye ve redif ise dize sonuyla ilgilidir.
• Ölçünün dünyaya mı heceye mi dayandığını anlamak için dizedeki hece sayısının tek mi çift mi olduğuna bakılır.

Konunun özeti

Dört heceli sözcükte vurgu 1. ve 3. seste, beş hecelide 2. ve 4. seste, altı ve daha çok hecelide 3. sestedir. Eklerin heceye etkisi ekin türüne göre değişir: isim çekim eklerinin çoğu bir hece açar, böylece ev-ler, kitap-lar, su-yu, gel-di, oku-du ve gör-düm örnekleri oluşur. Bildirme ekleri olan -dır, -dir, -dur, -dir, -mış, -müş, -yor, -meli, -ecek ve -di ise heceye bağlanmaz, hece sayısını artırmaz. Vuruş hece içinde ünsüzün ağırlık kazanmasıdır; kafiye dize sonundaki seslerin birbirine uyumudur; redif dize sonunda kafiyeyle uyum sağlayan ek ya da sözcüktür. Bir dizede hece sayısı tek ise ölçü dünyaya, çift ise ölçü hece sayısına dayanır.

Sık yapılan hatalar

• Bildirme eklerinde yeni hece aramak: -di ya da -mış eki görüldüğünde hece sayısı artmış sayılır. Bildirme ekleri heceye bağlanmaz ve hece sayısını artırmaz.
• Dört heceli sözcükte vurguyu ikinci sestede aramak: Sıralı bir kural olduğu sanılır. Dört heceli sözcükte vurgu 1. ve 3. sestedir.
• Kafiyeyi redifle aynı saymak: İkisi de dize sonuyla ilgili olduğu için aynı kavram sanılır. Kafiye seslerin uyumudur; redif kafiyeyle uyum sağlayan ek ya da sözcüktür.

İlgili konular

• Ses Değeri, Hece Değeri ve Ünsüz Uyumu
• Ünsüz Olayları ve Anlam İlişkisi
• Hece Kuralları ve Hece Biçimleri
• Sözcüklerde Anlam ve Anlam İlişkileri
• Cümlenin Ögeleri ve Cümle Çeşitleri
• Sıfat, Fiil, Zarf ve Bağlaç