Ünsüz Olayları ve Anlam İlişkisi nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Ünsüz yumuşamasının tanımını yapabilir ve örneklerini gösterebilir.
• Ünsüz benzeşmesi ile ünsüz kaynaştırmasını ayırt edebilir.
• Harf ya da ünlü değişince anlamın değiştiği sözcük çiftlerini bulabilir.
• Verilen bir sözcükte hangi ünsüz olayının geçtiğini belirleyebilir.
• Ünsüz yumuşaması, sözcüğün kökündeki ünsüzün kendisinden sonra gelen ekin başındaki ünsüze uyması sonucu yazımın değişmesidir kavramını öğrenir ve uygular.

Anahtar fikirler

• Yumuşamada iki öge vardır: kökün son ünsüzü ve ekin başındaki ünsüz.
• Benzeşme ile yumuşamayı ayıran tek ölçüt ek bulunup bulunmamasıdır.
• Kaynaştırmada iki ünsüzün ikisi de korunmaz; yerine tek ünsüz kalır.
• p ünsüzünün yumuşaması b'ye gider ve bu, k, g, h örneğinden ayrı bir kuraldır.
• Üç olay da yazımın değişmesini açıklar; anlam değişikliği ise farklı bir başlıktır.
• değerli ile varlıklı, ten ile tin gibi çiftler ayrı sözcüklerdir; bunlar yazım yanlışı değildir.

Konunun özeti

Kök ünsüz k, g, h ile bitiyorsa ünlüyle başlayan ek geldiğinde o ünsüz ğ olur; böylece çocuk çocuğum, bıçak bıçağım, küçük küçüğüm, sıcak sıcağım, kızak kızağım, toprak toprağı, tutak tutağı, yoğun yoğunu biçimine gelir. Ağaçta ç, c olur. p ünsüzü ise b'ye dönüşür: kitap kitabı, hesap hesabı. Ünsüz benzeşmesi sözcüğün kendi içinde olur, ek söz konusu değildir ve çoğunlukla g, ğ olur; ağaç, oğlak, çığlık, sağlık, beğendik, yağmur, uğur, soğuk, doğru, boğaz, dağ, ağız, oğuz, yağış, sağır bu olayın örnekleridir. Ünsüz kaynaştırması iki ünsüzün tek ünsüze birleşmesidir; kırk, altının ağdı olması ve altının ağdın biçimine gelmesi bu kurala örnektir. Harf ya da ünlü değişince anlam da değişir…

Sık yapılan hatalar

• Yumuşama ile benzeşmeyi birbirine karıştırmak: İkisi de ünsüz değişimi olduğu için aynı sayılır. Yumuşamada ek vardır ve uyum kökle ek arasındadır; benzeşmede uyum sözcüğün kendi içindedir.
• Kaynaştırmayı benzeşme sanmak: Kaynaştırmada iki ünsüz ortadan kalkar ve yerine tek ünsüz kalır. Benzeşmede ise ikinci ünsüz korunur, yalnız ilki ona uyar.
• k, g, h dışındaki ünsüzlerin de ğ olabileceğini düşünmek: Bazı öğrenciler her kökte ğ olabileceğini varsayar. Bu değişim yalnızca k, g, h ile biten köklerde ve ünlüyle başlayan ek geldiğinde görülür.

İlgili konular

• Yazım Kuralları ve Noktalama
• Söz Sanatları ve Metin Türleri
• Ses Değeri, Hece Değeri ve Ünsüz Uyumu
• Hece Kuralları ve Hece Biçimleri
• Sözcük Yapısı ve Eklerin Heceye Etkisi
• Sözcüklerde Anlam ve Anlam İlişkileri