Osmoz ve Difüzyon nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Difüzyon ile osmozun ortak ve farklı yönlerini karşılaştırabilir.
• Hücre içi ve hücre dışı derişim farkına göre suyun geçiş yönünü belirleyebilir.
• Bitki hücresi ile hayvan hücresinin su kaybına göre farklı sonuçlar verdiğini açıklayabilir.
• Ozmotik basınç ile su potansiyeli arasındaki ilişkiyi yorumlayabilir.
• Kurutma, yoğunlaştırma gibi su alıp verme durumlarında hücrenin ne yönde değiştiğini tahmin edebilir.

Anahtar fikirler

• Difüzyon enerji harcamaz ve derişim farkı eşitlenince durur.
• Osmoz suyun yarı geçirgen zardan geçişidir ve su daha seyreltik ortama akar.
• Hücre içi derişim yüksekse hücre su alır ve şişer, düşükse su kaybeder ve büzülür.
• Bitki hücresinde hücre çeperi hacim değişimini sınırlar; hayvan hücresinde çeper yoktur.
• Su kaybı kuru madde miktarını değiştirmez; yüzde değişimi toplam kütle üzerinden hesaplanır.
• Su potansiyeli daha eksi olan taraf suyu daha çok çeker ve su o tarafa geçer.

Konunun özeti

Difüzyon, aynı maddenin iki ortam arasında derişim farkına bağlı kendiliğinden dağılmasıdır; enerji harcanmaz. Osmoz ise suyun yarı geçirgen bir zardan geçişidir ve su daima çözünen madde miktarı daha az olan ortama doğru geçer. Hücre içi derişimin dış ortamdan yüksek olması hücreye su girişini ve şişmeyi sağlar; tersi hücrede su kaybına ve buzülmeye yol açar. Bitki hücresinde hücre çeperi hacim değişimini sınırladığı için hücre şişkin görünür, hayvan hücresi ise buzülür. Su kaybı kuru madde miktarını değiştirmez; toplam kütle küçüldüğü için suyun yüzde payı hesaplanmalıdır. Su potansiyeli ve ozmotik basınç, hangi tarafın suyu daha çok çektiğini göstererek geçiş yönünü belirler.

Sık yapılan hatalar

• Suyun yüksek derişimli ortama geçtiğini sanmak: Su, çözünen madde miktarı daha az olan ortama geçer; yani daha seyreltik ortama akar. Bu yön yanlış kurulursa hücrenin şişip şişmediği de ters bulunur.
• Bitki hücresinin de buzulduğunu düşünmek: Bitki hücresinde hücre çeperi bulunur; çeper hacim değişimini sınırlar ve hücre şişkin görünür. Buzülme, hücre çeperi olmayan hayvan hücresinde görülür.
• Su kaybının kuru madde miktarını azalttığını düşünmek: Kurutma yalnızca suyu uzaklaştırır; kuru madde miktarı korunur. Yüzde değişimi kuru maddenin azalmasından değil toplam kütlenin küçülmesinden kaynaklanır.

İlgili konular

• Canlıların Sınıflandırılması
• Hücre ve Organeller
• Madde Geçişleri
• Metabolizma
• Enzimler
• Fotosentez