Madde Geçişleri nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Hücre zarından geçen maddeleri pasif ve aktif taşıma olarak ayırabilir.
• Derişim farkının geçiş yönünü ve hızını nasıl belirlediğini açıklayabilir.
• Aktif taşımada enerji harcandığını ve bunun taşıma proteinleriyle sağlandığını söyleyebilir.
• Kütle yüzdesi ve seyreltme hesaplarını adım adım yapabilir.
• Madde miktarı ile kütle arasındaki ilişkiyi kullanarak bir hesap yapabilir.

Anahtar fikirler

• Pasif taşımada enerji harcanmaz; aktif taşımada enerji harcanır.
• Net geçiş yönü derişim farkıyla belirlenir, madde yüksek derişimden düşüğe gider.
• Dengede iki taraftaki derişim eşitlenir; net değişim sıfırlanır ama madde yok olmaz.
• Geçiş hızı aynı maddede derişim farkı ve geçirgen yüzey alanı arttıkça artar.
• Kütle yüzdesinde payda çözeltinin toplam kütlesidir, çözünen madde miktarı değildir.
• Seyreltmede çözünen madde miktarı korunur, toplam kütle artar ve derişim düşer.

Konunun özeti

Hücre zarından madde geçişi pasif ve aktif olmak üzere iki biçimde değerlendirilir. Pasif taşımada enerji harcanmaz, madde derişimi yüksek olan ortamdan düşük olan ortama kendiliğinden geçer. Aktif taşımada enerji harcanır ve madde düşük derişimden yüksek derime taşınabilir. Net geçiş yönünü derişim farkı, geçiş hızını ise derişim farkı ile geçirgen yüzey alanı belirler. Denge kurulduğunda iki taraftaki derişim eşitlenir ve net geçiş sıfırlanır. Kütle yüzdesi hesabında payda çözeltinin toplam kütlesidir; seyreltmede çözünen madde miktarı korunurken toplam kütle artar, deriştirmede madde miktarı artar. Madde miktarı ile kütle arasındaki ilişki mol kütlesi üzerinden kurulur.

Sık yapılan hatalar

• Yüzde hesabında paydayı çözünene vermek: Kütle yüzdesinde payda, çözünen madde değil çözeltinin toplam kütlesidir. Payda çözünene verilirse sonuç yüzdenin çok üstünde çıkar.
• Seyreltmede derişimin değişmediğini sanmak: Seyreltmede çözünen madde miktarı korunur ama toplam hacim artar; bu yüzden derişim düşer. Deriştirmede ise madde miktarı arttığı için derişim yükselir.
• Aktif taşımayı enerji harcanmayan geçiş sanmak: Aktif taşımada madde, derişimin düşük olduğu ortamdan yüksek olduğu ortama taşınır ve bunun için enerji harcanır.

İlgili konular

• Canlıların Ortak Özellikleri
• Canlıların Sınıflandırılması
• Hücre ve Organeller
• Osmoz ve Difüzyon
• Metabolizma
• Enzimler