Metin Türleri ve Edebî Metin nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Edebî metin ile öğretici metni ölçütlerine göre ayırır.
• Metin türlerini amacı ve malzemesine göre sınıflandırır.
• Metinlerin ortak unsurlarını (konu, tema, yapı, dil) açıklar.
• Konu ile tema kavramlarını örneklerle ayırt eder.
• Metinlerin gerçeklikle ilişkisini kurmaca ve belgesel boyutuyla değerlendirir.

Anahtar fikirler

• Aynı konu hem edebî hem öğretici metinde işlenebilir; ayrımı amaç belirler.
• Öğretici metinlerde yazarın tutumu nesnel, edebî metinlerde öznel olabilir.
• Tema metnin özüdür, tek cümleyle söylenebilir; konu ise geniş bir alandır.
• Edebî metinlerde kurguya, öğretici metinlerde belgeye başvurulur.
• İçerik bakımından farklı türler, dil ve anlatım bakımından birbirinden ayrılır.
• Haber, fıkra ve makale gazete çevresinde gelişen başlıca öğretici türlerdir.

Konunun özeti

Her metinde konu, tema, yapı, kişi, yer ve zaman unsurları bulunur. Konu ele alınan alandır, tema ise metnin ana duygu ya da düşüncesidir; tür ayrımında amaç, dil ve gerçeklikle ilişki belirleyicidir.

Sık yapılan hatalar

• Her yazıyı edebî metin saymak: Haber, makale ve dilekçe estetik kaygı taşımadığı için edebî değildir.
• Konu ile temayı eşitlemek: Konu ele alınan alandır, tema metnin tek cümleye sığan ana duygu ya da düşüncesidir.
• Roman ile hikâyeyi karıştırmak: Her ikisi de edebîdir; roman daha uzun, ayrıntılı ve çok yönlüdür.

İlgili konular

• Edebiyat ve Toplum İlişkisi
• Edebiyatın Temel Kavramları: Sanat, Edebiyat ve Eser
• Edebiyatta Dil ve Üslup
• Metin Türleri: Haber, Makale ve Deneme