Canlıların Ortak Özellikleri nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Canlıların ortak özelliklerini beslenme, solunum, boşaltım, uyarana tepki, hareket, büyüme, üreme ve metabolizma başlıklarında sıralayabilir.
• Bir canlının ortak özelliklerini gözlemleyerek yaşam etkinliğine bağlayabilir ve bu etkinliğin işlevini açıklayabilir.
• Ototrof ve heterotrof beslenme ile aerob ve anaerob solunum ayrımını yapabilir.
• Büyüme ile üreme arasındaki farkı, nicel ve nitel büyüme ayrımını örneklerle açıklayabilir.
• Metabolizmanın anabolik ve katabolik kollarını temel ölçüde tanımlayabilir.

Anahtar fikirler

• Ortak özellik, bütün canlılarda görülen özelliktir; gruba özgü bir özellik ortak sayılmaz.
• Metabolizma, hücrede gerçekleşen bütün kimyasal süreçlerin toplamıdır ve daima canlılık vardır.
• Ototrof canlılar kendi organik besinini üretir; hazır organik besin almak zorunda değildir.
• Aerob solunumda oksijen son oksijen alıcısıdır, anaerob solunumda ise oksijen kullanılmaz.
• Nicel büyümede kütle artar, nitel büyümede kütle artmadan biçim değişir.
• Üreme birey sayısını artırır; büyüme ise tek bir bireyin kütle veya boyut değiştirmesidir.

Konunun özeti

Beslenme, solunum, boşaltım, uyarana tepki, hareket, büyüme, üreme ve metabolizma, birbirinin ürününü kullanan yaşam etkinlikleridir. Sınavda bunları birbirinden ayırmak, verilen olayın işlevini sorarak yapılır: suyun hücreye girmesi iç dengenin korunmasıyla, suyun atılması ise atık uzaklaştırmayla ilişkilidir. Ortak özellik ancak her canlıda görülen özellik için kullanılabilir; grubu özgü özellikler ortak sayılmaz. Metabolizma, diğer bütün etkinliklerin altında yer alır ve bütün kimyasal süreçleri kapsar.

Sık yapılan hatalar

• Ortak özelliği gruba özgü saymak: Fotosentez yapmak bütün canlılara özgü değildir; bu nedenle canlıların ortak özelliği olarak sunulamaz. Ortak özellik denince her canlıda mutlaka görülen özellik anlaşılır.
• Büyümeyi üreme sanmak: Kütlesi artan bir canlı çoğalmış olmak zorunda değildir; şişen bir sünger büyümüştür ve ürememiştir. Üreme birey sayısını artıran olaydır.
• Atık uzaklaştırmayı boşaltımla karıştırmamak: Boşaltım, atık maddelerin hücre dışına çıkarılması ve vücuttan uzaklaştırılması sürecinin tamamıdır; yalnız atığın oluşması boşaltım sayılmaz.

İlgili konular

• Ekosistem Ekolojisi ve Madde Döngüleri
• Canlılar Dünyası ve Çevre Sorunları
• Canlıların Ortak Özellikleri ve Yaşam Etkinlikleri
• Canlıların Sınıflandırılması
• Hücre ve Organeller
• Madde Geçişleri