Levha Tektoniği ve Kıtaların Oluşumu nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Litosferin levhalara ayrılmasını ve astenosfer üzerindeki hareketini açıklar.
• Yapışkan, ayrışan ve transform levha sınırlarını örnekleriyle karşılaştırır.
• Kıtaların birleşik olduğuna dair kanıtları yorumlar.
• Pangea'dan bugüne kıtaların dağılımındaki değişimi zaman sırasıyla gösterir.
• Levha hareketlerinin deprem, volkan ve dağ kuşaklarıyla ilişkisini kurar.

Anahtar fikirler

• Litosfer levhaları astenosfer adlı yumuşak tabaka üzerinde kayar.
• Wegener'in kanıtları: kıta kenarının eşleşmesi, fosil dağılımı, dağ kuşakları, paleomanyetik veriler.
• Himalayalar, Hindistan levhasının Avrasya levhasıyla çarpışması sonucu yükselmiştir.
• Orta Atlantik sırtı ayrışan levha sınırıdır ve Atlantik'i yavaşça genişletir.
• Deprem ve volkanların büyük bölümü levha sınırlarında toplanır.
• Türkiye, Alp–Himalaya deprem kuşağının üzerinde ve iki aktif fay sisteminin kesişimindedir.

Konunun özeti

Yapışkan, ayrışan ve transform sınırlarda farklı dağ, deprem ve volkan olayları oluşur. Kıtalar 250 milyon yıl önce Pangea'da birleşikken zamanla ayrışmış, bugünkü deprem ve volkan kuşakları bu sınırlar üzerinde toplanmıştır.

Sık yapılan hatalar

• Levha hareketinin yerkabuğun tamamını kapsadığını sanmak: Hareket eden katman litosferdir; manto ve çekirdek levha hareketinin parçası değildir.
• Yapışkan ve ayrışan sınırı karıştırmak: Yapışkan sınırda levhalar üst üste biner, ayrışan sınırda birbirinden uzaklaşır; ikisinde deprem türü farklıdır.
• Kıtaların sabit olmadığını unutmak: Kıtalarda yılda birkaç santimetrelik hareket sürer; yavaş olması hareketin olmadığı anlamına gelmez.

İlgili konular

• Dünya'nın İç Yapısı ve Katmanları
• Jeolojik Zamanlar
• İç Kuvvetler: Orojenez, Epirojenez, Volkanizma ve Depremler
• Kayaçlar ve Kayaç Döngüsü