İç Kuvvetler: Orojenez, Epirojenez, Volkanizma ve Depremler nedir?
Coğrafya · 10. Sınıf · Konu 4
Tahmini okuma süresi: 9 dk
Kısa cevap
İç kuvvetler yerin iç ısısıyla kabuğu biçimlendirir: orojenez dağları, epirojenez geniş alanların yükselme ve alçalmalarını, volkanizma magmanın yeryüzüne çıkışını, depremler ise enerjinin aniden boşalmasını sağlar.
Bu konuda neler öğreneceksin?
- İç kuvvetlerin yeryüzü şekillerini nasıl oluşturduğunu açıklar.
- Orojenez (dağ oluşumu) süreçlerini kıvrım ve kırık türleriyle ilişkilendirir.
- Epirojenez ile orojenezi karşılaştırır, yükselen ve alçalan alanları ayırt eder.
- Volkanizma ürünlerini ve Türkiye'deki önemli volkanlarını tanır.
- Depremde odak, merkez üssü ve büyüklük kavramlarını kullanarak yorum yapar.
Anahtar fikirler
- Orojenez dağların oluşumu, epirojez ise geniş alanların yükselmesi/alçalmasıdır.
- Kırık dağlarda bloklar fay boyunca yükselir; kıvrım dağlarda katmanlar katlanır.
- Yükselme alanlarında deniz dibi fosilleri karada görülebilir.
- Odak depremin enerji açığa çıktığı derin nokta, merkez üssü ise yeryüzündeki karşılığıdır.
- Türkiye'de Ağrı (5137 m), Süphan, Nemrut ve Erciyes önemli volkanik dağlardır.
- 17 Ağustos 1999 Gölcük depreminin büyüklüğü 7,4; 1939 Erzincan depreminin büyüklüğü 7,9'dur.
Konunun özeti
Bu olayların tamamı levha hareketleriyle ilişkilidir ve Türkiye yüksek iç kuvvet etkinliği altındadır.
Çözümlü mini örnek 1
Bir bölgede katmanlar sıkışmadan katlanmış ve yüksek bir dağ sırtı oluşturmuştur. Bu oluşum hangi iç kuvvetin sonucudur?
Adım 3: Geniş alanın yükselmesi değil, katman bazlı yükselme olduğu için epirojez dışındadır.
Çözümlü mini örnek 2
Derinliği 15 km olan bir depremin odak noktası yer altındadır. Bu depremin merkez üssü için ne söylenebilir?
Adım 3: Merkez üssü, yeryüzündeki en büyük hasarın beklendiği alandır.
Sık yapılan hatalar
- Orojenez ile epirojezi eş anlamlı sanmak: Orojenezde kıvrılma ve kırıkla dağ oluşur, epirojezde ise geniş alan yükselir ya da alçalır.
- Depremde odak ile merkez üssünü karıştırmak: Odak yer altındaki enerji noktasıdır, merkez üssü odakla tepişen yeryüzü noktasıdır.
- Richter ölçeğinde her basamağın eşit enerji demesini sanmak: Bir kademe artışı yaklaşık 31 kat enerji artışına karşılık gelir.
İlgili konular
Sıradaki adım
Tam anlatımKonuyu tam anlatımıyla okuKonu anlatımı, kazanımlar ve örnekler tek sayfada.Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
DersTeders ile devam et
Coğrafya · 10. Sınıf için çalışma yolu
- OkuKonu anlatımını bu sayfada bitir.
- Soru çözÖrnekleri çöz, cevabı açıklamayla karşılaştır.
- Quiz ile pekiştirHesapla kendini ölç.
Hesap açTüm dersleri keşfet
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.