Kültür ve Medeniyet nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Kültür ile medeniyet kavramlarını tanımlar ve aralarındaki farkı açıklar.
• Türk medeniyetinin kaynak katmanlarını sıralar ve her katmanın taşıdığı özelliği belirtir.
• Türkçenin tarihî dönemlerini ve her dönemin edebiyat örneğini eşleştirir.
• Sözlü gelenek ile yazılı kaynak arasındaki ilişkiyi ve Orhun Yazıtları'nın yerini açıklar.
• Türk-İslam döneminde medrese, sanat ve mimari geleneğinin işlevlerini örneklerle gösterir.

Anahtar fikirler

• Kültür maddi ve manevi unsurların bütünüdür; medeniyet ise birikmiş bilgi, kurum ve değerler bütünüdür.
• Türk medeniyetinin en eski katmanı Orta Asya bozkır kültürüdür; töre ve destan geleneği bu tabakaya aittir.
• Dîvân-ü Lügatü't-Türk 1072'de tamamlanmış, Kaşgari'nin söz varlığı çalışmasıdır.
• Mevlana Celaleddin Rumi 1273'te, Yunus Emre 1320'de vefat etmiştir.
• Evliya Çelebi 1611'de doğmuş ve 1648'de İstanbul'a gelmiştir.
• Yazının bulunması sözlü geleneği ortadan kaldırmamış, onu kayda geçirilmiş bir arşive dönüştürmüştür.

Konunun özeti

Kültür, bir toplumun maddi ve manevi unsurlarının bütünüdür. Medeniyet ise uzun yıllar birikmiş bilgiyi, işleyen kurumları ve aktarılan değerleri kapsayan daha geniş bir kavramdır. Türk medeniyeti katmanlar hâlinde düşünülmelidir: en eski tabaka Orta Asya bozkır kültürüdür ve töre ile destan geleneğini taşır; üzerine İslam medeniyetinin yazılı bilim geleneği, medrese, hat ve çini kurumları eklenmiştir. Anadolu'da bu iki tabaka birleşmiş, Osmanlı döneminde birikim çok merkezli bir imparatorluk ölçeğine ulaşmış, Cumhuriyet döneminde ise standart bir dil ve kurumsal bir araştırma düzenine doğru yön değiştirmiştir. Türkçenin tarihî seyri bu birikimin aynasıdır: eski Türkçe dönemini Orhun…

Sık yapılan hatalar

• Kültürü yalnız maddi unsurlarla sınırlamak: Kültür; araç, giysi, yapı ve eser gibi maddi unsurlarla birlikte inanç, değer, örf ve dili de kapsar. Maddi olanı kültürün tamamı saymak, kavramın yarısını dışarıda bırakır. Manevi unsurlar bir toplumun neyi doğru…
• Medreseleri tek bir alana indirgemek: Türk-İslam döneminde medreselerde din eğitiminin yanında matematik, tıp, astronomi ve coğrafya gibi dersler de okutulmuştur. Kurumları yalnız dinî bilgiyle özdeşleştirmek, onların asıl işlevini gizler.
• Yazının gelişiyle sözlü geleneğin bittiğini sanmak: Yazılı kaynak, sözlü geleneği ortadan kaldırmaz; onu kayda geçirerek korunabilir hâle getirir. Destan, masal ve atasözü bugün de sözlü olarak aktarılır. Doğru ifade, geleneğin taşıyıcılarının ve araçlarının…

İlgili konular

• Cumhuriyet Dönemi
• Atatürk Sonrası Türk ve Dünya Tarihi
• İnkılap Hareketleri