Karışım Türleri ve Ayırma Yöntemleri nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Homojen, heterojen ve kolloidal karışımları ayırt edici ölçütlerle tanır.
• Süspansiyon, emülsiyon ve çözelti örneklerini ayırt ederek adlandırır.
• Ayırma yöntemlerini dayandıkları fiziksel ölçüte göre eşleştirir ve seçer.
• Bir karışımın ayrılabilir olup olmadığını gerekçesiyle tartışır.
• Ayırma sonrası elde edilen maddenin saflığını yüzde hesabıyla denetler.

Anahtar fikirler

• Homojen karışımda tek faz vardır ve ayrım çizgisi görülmez; çözelti bu grubun en yaygın örneğidir.
• Süspansiyonda katı parçacık, emülsiyonda ise sıvı damlacığı sıvı ortamda dağınık hâlde bulunur.
• Kolloidal karışım ışığı saçtığı için görünürdür; bekleyince üstü berrak, altı bulanık bir tabaka oluşur.
• Ayırma yöntemi karışımın özelliğine göre seçilir: eleme boyuta, süzme ve filtreleme gözenek büyüklüğüne, damıtma kaynama noktasına, kristallendirme çözünürlüğe dayanır.
• Ayırma işlemi fizikseldir; seçilen yöntem ne olursa olsun maddelerin bileşimi ve türleri değişmez.
• Ayırma sonrası elde edilen madde her zaman saf değildir; çözünmüş türler kalabilir ve ikinci bir ayırma gerekebilir.

Konunun özeti

Karışım tek fazlı ise homojen, iki ya da daha fazla faz içeriyorsa heterojendir. Çözünen çözücüde tamamen dağılan homojen karışıma çözelti denir; katı parçacıkların sıvıda askıda kaldığı heterojen karışıma süspansiyon, bir sıvının başka bir sıvıda damlacıklar hâlinde dağıldığı karışıma ise emülsiyon denir. Kolloidal karışım bu iki durum arasında yer alır ve ışığı saçtığı için bulanık görünür. Ayırma yöntemleri bir ilkeye dayanır: boyut farkına eleme, çözünmemiş katıya süzme ve filtreleme, yoğunluk farkına ayırma hunisi ve santrifüj, kaynama noktası farkına damıtma, çözünürlük farkına kristallendirme, manyetik özelliğe mıknatıslı ayırma, elektriksel yüke elektroforez, adsorpsiyon farkına…

Sık yapılan hatalar

• Berrak görüneni homojen saymak: Çözünen tanecikleri çok küçük olduğu için tek bir faz gibi görünebilir; oysa karışım hâlâ tanecik içerir. Ayrım çizgisi görülmemesi tek başına homojenlik kanıtı değildir, kolloidal karışım da berrak görünebilir.
• Süzme ile filtrelemeyi aynı saymak: Süzme bir süzgeçten geçirerek ayırır, filtreleme ise gözenekli bir kağıt üzerinde tutar. Gözenek farkı nedeniyle ikisi farklı tane boyutlarında ayrım gücüne sahiptir.
• Damıtma ile kristallendirmeyi karıştırmak: Damıtma kaynama noktası farkına dayanır ve uçucu bileşikleri gaz hâline getirir. Kristallendirme ise çözünürlük farkına dayanır ve katı kristaller ayrılır; ikisi de tür oluşturmaz.

İlgili konular

• Kimyasal Tepkimeler
• Kimyasal Denklemlerin Denkleştirilmesi
• Kimyasal Türler Arası Etkileşim
• Çözeltiler
• Yükseltgenme ve İndirgenme
• Asitler ve Bazlar