Cümle Türleri ve Yapıları nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Cümleleri yüklemine göre özneye bağlı ve öznesiz olarak ayırır.
• Cümleleri anlamına göre sınıflandırarak olumlu, olumsuz, soru, emir, istek ve ünlem cümlesini ayırt eder.
• Tek yüklemli basit cümleleri çok yüklemli bileşik cümlelerden ayırır.
• Bileşik cümleleri girişik, sıralı, bağlı, ortak ögeli ve örtülü olarak sınıflandırır.
• Bir cümlede yan cümleciği bulur ve temel cümleciği belirler.

Anahtar fikirler

• Cümleler üç ayrı ölçütle sınıflandırılır: yükleme göre, anlamına göre ve yapısına göre. Aynı cümle bu üç sınıflandırmanın üçünde de yer alabilir.
• Yükleme göre sınıflandırmada ölçüt, yüklemin özneyle ilişkisidir; özne yazılsın ya da yazılmasın bu ilişki korunur.
• Öznesiz cümlede özne yüklemin içinde gizlidir; bu cümleler anlam bakımından eksik sayılmaz.
• Anlamına göre sınıflandırmanın ölçütü yüklemin taşıdığı yargıdır; nesne ya da tümleç sayısı bu ayrımda rol oynamaz.
• Yapısına göre sınıflandırmada belirleyici olan yüklem sayısıdır. Tek yüklem basit, birden çok yüklem bileşik cümledir.
• Bileşik cümlede yüklemi olmayan bölüme yan cümlecik, yüklemi olan bölüme temel cümlecik denir.

Konunun özeti

Yükleme göre cümleler özneye bağlı ya da öznesizdir; anlamına göre cümleler olumlu, olumsuz, soru, emir, istek, ünlem, şaşırma, gereklilik, ret ve beğenme anlamı taşır; yapısına göre cümleler ise tek yüklemli basit ya da çok yüklemli bileşik cümledir. Bileşik cümleler girişik, sıralı, bağlı, ortak ögeli ve örtülü olarak ayrılır.

Sık yapılan hatalar

• Cümlenin uzunluğunu ölçüt almak: Uzun bir cümle tek yüklemliyse basit, iki yüklemliyse bileşik cümledir.
• Öznesiz cümleyi eksik saymak: Öznesiz cümlede özne yüklemin içindedir; anlam eksik olmadığı gibi cümle de eksik değildir.
• Nesnesi olmayan cümleyi olumsuz saymak: Olumlu ya da olumsuz olma, yüklemin yapısıyla ilgilidir; nesneyle ilgisi yoktur.

İlgili konular

• Yazım Kuralları
• Noktalama İşaretleri
• Cümlenin Ögeleri
• Söz Dizimi: Bağlaç ve Öge Oynayan Kelimeler
• Metin Türleri ve Metin Kavrama
• Türkçede Söz Yazım ve Anlam Bozuklukları