Cihaz Kalibrasyonu ve Ölçüm Doğruluğu nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Temel enstrümantal ölçüm ilkelerini açıklar ve cihaz türlerini ayırt eder.
• Kalibrasyon eğrisini okur ve numune derişimini eğriden hesaplar.
• Yöntem doğrulamada doğruluk, kesinlik ve geri kazanım kavramlarını uygular.
• Seyreltme ve geri kazanım hesaplarını adım adım yapar.
• Ölçüm sapmalarında izlenecek yolu gerekçesiyle açıklar.

Anahtar fikirler

• Kalibrasyon, cihazın ölçüm değerini bilinen referanslara göre doğrular ve sapmasını ortaya koyar.
• pH ölçümünde tampon çözeltiler pH değeri bilinen referans noktalarıdır.
• Spektrofotometride absorbans ile derişim doğrusal bölgede orantılıdır.
• Doğruluk gerçeğe yakınlığı, kesinlik ise tekrarlarda tutarlılığı ifade eder.
• Kontrol örneği analiz sisteminin doğru çalıştığını doğrular; kabul aralığı dışında o seri geçersizdir.
• Numune künyesinde ürün, parti, alma yeri, tarih ve saklama koşulları bulunmalıdır.

Konunun özeti

Ölçümün geçerliliği kalibrasyonla başlar: cihaz bilinen referanslara göre doğrulanır, kalibrasyon eğrisi oluşturulur ve kontrol örnekleriyle sistemin çalıştığı doğrulanır. Hesaplarda pH = −log (derişim) bağıntısı kullanılır; 0,01 mol/L güçlü asit için pH 2 bulunur. Seyreltme çarpanı son hacmin alınan hacme bölümüdür; iki mililitre alınıp elli mililitreye seyreltildiğinde çarpan 25 olur. Spektrofotometride doğrusal bölgede absorbans oranı derişim oranına eşittir: 0,20 ÷ 0,40 = 0,5 oranı 20 birim/mL standartla çarpılır ve 10 birim/mL bulunur. Geri kazanım ise eklenen standarttan gelen artışın eklenen miktara oranıdır; 578 − 480 = 98 artışının 100'e bölünmesiyle %98 elde edilir. Yöntem…

Sık yapılan hatalar

• Kalibrasyon yapmadan ölçüm sonucu raporlamak: Kalibre edilmemiş bir cihazın okuması gerçek değerden sapabilir. Ölçüm öncesi kalibrasyon yapılmalı, kalibrasyon kaydı tutulmalı ve sapma gerekçesiyle değerlendirilmelidir.
• Dilüsyon çarpanını atlamak: Seyreltilmiş numuneden ölçülen değeri olduğu gibi raporlamak sonucu kat kat düşük gösterir. Gerçek değere dönüş için çarpan her zaman uygulanmalı ve hesap kayda geçirilmelidir.
• Yalnızca tek ölçüm yapıp karar vermek: Tek ölçüm, hata kaynaklarını ayırt etmeye yetmez. Kontrol örnekleriyle tekrar ölçümler yapılmalı, tutarsızlık görülürse kök neden araştırılmalıdır.

İlgili konular

• HACCP Uygulamasında İzleme ve Doğrulama
• Gıdalarda Mikroorganizma Sayımı
• Duyusal Değerlendirme
• İşletme Denetimi ve Yaptırım Süreci
• İç Denetim
• Numune