Konuşma ve Konuşma Kuralları

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Konuşma kurallarına uyar.
• Söz alırken ve verirken nazik davranır.
• Düşüncesini açık ve düzenli anlatır.
• Konuşanı dinler ve sorusunu uygun biçimde sorar.
• Kibar sözlerle bir davranışın değişmesini ister.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Dinleme Türleri ve Not Alma konusunu bilmen gerekir. Dinleme türleri, sesli bilginin ortamına ve aktarım biçimine göre sınıflandırılır.

• Dinleme türlerini özellikleriyle ayırt eder.
• Her tür için uygun not alma biçimini seçer.
• Notlarını düzenli ve okunabilir biçimde tutar.

Konuşma Nedir?

Konuşma, düşüncesini sözcüklerle bir kişiye aktarmaktır. İyi bir konuşma, dinleyen kişinin ne anlatıldığını kolayca anlamasıyla ölçülür. Konuşma yalnızca söz söylemek değil, karşındakini anlamaya çalışmak işidir.

Konuşma iki taraflıdır. Konuşan kişi düşüncesini açıklar, dinleyen kişi ise sorularla ve kısa onay cümleleriyle anladığını gösterir. Bu karşılıklı tutum, konuşmayı sağlıklı hâle getirir.

Konuşma Kuralları Nelerdir?

Kurallar, birlikte yaşamayı kolaylaştıran öğrenilmiş davranış biçimleridir. Nezaket, güçlü olanın değil, kazanılan bir alışkanlığın ürünüdür ve küçük yaştan itibaren öğrenilmesi gerekir.

• Söz alma: Sözü almak istediğimizi sakin biçimde belirtiriz ve sıramızı bekleriz.
• Sözde kalma: Söz verdiğimiz işi zamanında yerine getiririz.
• Saygı: Karşımızdakini dinler, gülünç duruma düşürmekten kaçınırız.
• Dinleme: Konuşan kişi sözünü bitirmeden söz almaya çalışmayız.
• Uygun biçim: Rahatsız olduğumuz davranışı kısa ve nazik bir cümleyle belirtiriz.

Bu kurallar birlikte yaşamayı kolaylaştırır. Sınıfta, evde ve her toplulukta saygılı bir iletişim bu becerilerle kurulur.

Söz Alma ve Sözde Kalma

İki kişi aynı anda konuşursa anlaşmazlık doğar. Söz alırken “Affedersiniz, söz alabilir miyim?” ya da “Sözünüzü tamamlayabilir misiniz?” gibi cümleler kullanılır. Söz verirken ise yaptığımız işi tam ve zamanında yerine getirmek gerekir.

Bu örnekler, aynı düşüncenin farklı söylenişlerini gösterir. Nazik biçim seçmek, karşıdaki kişinin savunmaya geçmesini engeller.

Örnek: Sınıfta Tartışma

Bir grup öğrenci, okul bahçesine ağaç dikilmesi konusunda tartışmaktadır. Aşağıda doğru bir tartışma akışı görülmektedir.

1. Bir öğrenci düşüncesini kısa ve açık biçimde söyler.
2. Diğerleri sözü kesmeden dinler, anlamadıklarını soruyla belirtir.
3. Söz isteyen öğrenci el kaldırarak sırasını bekler.
4. Grup sonunda kararını birlikte verir.

Bu akışta kimse eziklenmez, herkesin fikri saygıyla karşılanır ve karar birlikte verilir.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Söz Alma

Sınıfta arkadaşın konuşurken söz almak istersin. Nasıl bir yol izlersin?

1. Konuşanın sözünü kesmeden dinlemen gerekir.
2. Konuşma arasında sakin bir sesle söz istediğini söylersin.
3. Sıranı beklersin ve düşünceni açık biçimde ifade edersin.

Cevap: Sözü kesmeden söz ister, sırasını bekler ve sonra konuşur.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Anlaşılmayan Bir İfade

Arkadaşın konuşurken bir cümlesini anlamadın. Nasıl bir yol izlemelisin?

1. Anlaşmadığını saklamak yerine karşı tarafa nazikçe bildirirsin.
2. Cümleyi daha yavaş ya da başka bir sözcükle açıklamasını istersin.
3. Öğrendiğin yeni sözcüğü not defterine yazarsın.

Cevap: Anlaşmadığını nazikçe söyler, açıklama ister ve yeni sözcüğü not eder.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Örnek 2: Nazik Rica

Arkadaşın defterini yanlışlıkla yırtmıştır. Özür dilerken nasıl konuşmalısın?

1. Önce karşındakini dinler ve durumu ona sorarsın.
2. Özür dilerken seni suçlamayan, sakin bir cümle seçersin.
3. Yardım etmek isteyebileceğini nazikçe söylersin.

Cevap: Sakin bir dille özür diler ve zararı gidermeye yardım etmek ister.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Öğrendiklerimizi Derinlemesine Hatırlayalım

Öğrendiğimiz bilgileri sıraya koyarak birlikte hatırlayalım.

Özet

Konuşma, düşüncenin sözcüklerle aktarılmasıdır. Sağlıklı bir konuşmada söz alınır, sözde kalınır, karşı taraf dinlenir ve nazik bir dil kullanılır. Karşı görüş bildirirken kişi, başkasını küçümsemeden kendi fikrini söylemelidir. Bu kurallar, her ortamda saygılı bir iletişim sağlar.

Sık Yapılan Hatalar

• Konuşanın sözünü kesip kendi düşüncesini söylemek.
• Her anlatımda yalnızca kendisinin konuşmak istemesi.
• Kızgınken karşı tarafı küçümsemek.
• Söz verilen işi sonraya bırakıp unutmak.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Söz alırken sakin bir ses tonu, karşıdakini rahatlatır ve sıranın korunmasını sağlar. — doğru mu?
2. Nazik bir ricada anlaşılmak kolaylaşır; emir cümlesi ise direnç uyandırabilir. — doğru mu?
3. Karşı görüş bildirmek suç değildir; önemli olan bunu saygılı biçimde söylemektir. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Dinliyorsan sus, konuşuyorsan dinle: ilk kural budur. 2) Doğru. Nazik söz + uygun zaman + sözde kalma = güven. 3) Doğru. Söz isteme cümlesi kısa olmalıdır; bir cümle yeterlidir.

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Sunum ve Sözlü Anlatım Sunum, bir konunun belli bir dinleyiciye, düzenli biçimde ve belli bir sürede anlatılmasıdır.
• Dinleme Türleri ve Not Alma Dinleme türleri, sesli bilginin ortamına ve aktarım biçimine göre sınıflandırılır.
• Sözlü ve Yazılı Geleneklerimiz Sözlü gelenek, toplumun ağızdan ağıza aktardığı söz ve anlatı ürünleridir.