Dinleme Türleri ve Not Alma

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Dinleme türlerini özellikleriyle ayırt eder.
• Her tür için uygun not alma biçimini seçer.
• Notlarını düzenli ve okunabilir biçimde tutar.
• Sesli kaynakların ortam farklarını karşılaştırır.
• Notları dinlediği metinle karşılaştırıp düzeltir.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Dinleme ve Dinlediğini Anlama konusunu bilmen gerekir. Dinleme, sesli metinleri dikkatle dinleyip anlamaktır.

• Dinlemeden önce amacını belirler.
• Dinlerken dikkatini metinden ayırmaz.
• Dinlediği metnin ana düşüncesini bulur.

Dinleme Türleri Nedir?

Dinleme türleri, sesli bilginin aktarıldığı ortama ve biçimine göre sınıflandırılır. Ortam bir kişinin, bir grubun ya da hazır bir kaydın sesidir.

Her türün kendine özgü bir beklentisi vardır. Canlı bir anlatımı dinlemek ile kayıtlı bir anlatıyı dinlemek aynı hazırlığı gerektirmez.

Başlıca Dinleme Türleri

Bu dört tür, ders çalışmalarında en çok yer alan başlıca türlerdir.

• Sözlü dinleme: Öğretmenin anlatımı, arkadaşla sohbet, toplantı ve söyleşi gibi konuşmalardır.
• Görsel destekli dinleme: Sunum, video ve belge üzerinde anlatım yapılır; ekrandaki bilgiyle ses birbirini tamamlar.
• Kayıttan dinleme: Radyo, sesli kitap ve sesli mesaj gibi önceden hazırlanmış kayıtlardır.
• Telefonla dinleme: Karşı tarafın sesli konuşmasıdır; bağlantı kopmalarına karşı not tutmak gerekir.

Sözlü dinlemede konuşmacıyla göz teması kurulur ve el hareketleri izlenir. Görsel destekli dinlemede ise ekrandaki başlıklar not defterine geçirilir. Kayıttan dinlemede ses istenildiğinde tekrar durdurulabilir; bu, dinleneni pekiştirir.

Türe Göre Not Alma

Her dinleme türü için notların düzeni değişebilir. Aşağıdaki tablo, türlere uygun not biçimlerini gösterir. Buna uymak, notların sonradan işe yaramasını sağlar.

Not düzeni, türe göre değişse de amaç hep aynıdır: Ana fikri kaybetmeden ayrıntıyı saklamak. Kısa ifadeler, defteri kullanılabilir tutar.

Örnek: Bir Sunumdan Not Alma

Bir öğrenci, arkadaşının Güneşin Doğuşu konulu sunumunu dinlemektedir. Sunumda görseller vardır ve konuşma on iki dakika sürmektedir. Öğrenci şu sırayla not alır.

1. Giriş bölümünü dinler ve sunumun konusunu bir satırla notlar.
2. Görsellerdeki başlıkları sıra numarasıyla defterine yazar.
3. Sayıları ve süreleri kısaltarak notlarına ekler.
4. Sunum bittiğinde notlarını gözden geçirir ve eksik başlığı tamamlar.

Bu yöntemle öğrenci dinleme sırasında kafası karışmaz ve sunumdan sonra kısa bir özet yazabilir. Notların düzeni, sonraki çalışmalarda da kullanılır.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Dinleme Türünü Tanıma

Öğrenci, sınıfta öğretmenin anlatımıyla arkadaşının slaytlı sunumunu karşılaştırır. Bu iki dinleme hangi türdedir?

1. Öğretmenin anlatımı karşılıklı ve canlıdır; buna sözlü dinleme denir.
2. Arkadaşın sunumunda sesle birlikte görsel de vardır; buna görsel destekli dinleme denir.
3. Her ikisinde de not alınır, ancak not biçimleri birbirinden farklıdır.

Cevap: Birincisi sözlü dinleme, ikincisi görsel destekli dinlemedir.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Telefonla Dinlemede Doğrulama

Telefonla görüşen öğrenci, karşı tarafın verdiği bilgileri nasıl güvence altına alır?

1. Verilen tarih, saat ve sayıları defterine yazar.
2. Bağlantı sırasında anlaşmadığı bir bilgiyi not alır.
3. Görüşme sonunda notlarını okuyup karşılaştırma yapar.

Cevap: Verilen bilgileri yazar, anlaşılmayanları not eder ve sonra karşılaştırarak doğrular.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Örnek 2: Sözlü Dinlemede Not Alma

Sınıfta yapılan canlı bir anlatımda öğrenci hangi not biçimini kullanmalıdır?

1. Konuşma canlı olduğu için bütün cümleleri yazmaya çalışmaz.
2. Konuşmacının kullandığı anahtar sözcükleri kısa notlar hâline getirir.
3. Dinleme bittikten sonra notları okuyup eksik kalan ayrıntıyı tamamlar.

Cevap: Anahtar sözcüklerden oluşan kısa notlar kullanır ve sonra eksikleri tamamlar.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Anahtar Bilgileri Not Edelim

Konuda akılda kalması gereken bilgileri kısa notlarla toparlayalım.

Özet

Dinleme türleri ortama ve aktarım biçimine göre ayrılır. Sözlü dinleme, görsel destekli dinleme, kayıttan dinleme ve telefonla dinleme başlıca türlerdir. Her türe uygun bir not biçimi vardır. Notlar kısa, sıralı ve okunabilir olmalı; önemli ayrıntılar tam cümleyle yazılmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Her dinleme türü için aynı not biçimini kullanmak.
• Bütün cümleleri yazmaya çalışıp anlamdan uzaklaşmak.
• Notlar arasında satır ya da sıra düzeni kullanmamak.
• Dinledikten sonra notları bir kez gözden geçirmemek.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Dinleme türünü tanımak, dinleyicinin hangi not biçimini seçeceğini belirler. — doğru mu?
2. Görsel destekli dinlemede ekrandaki başlık, metnin ana fikrini çabuk gösterir. — doğru mu?
3. Kayıt dinlemede cümleyi kaçırmak sorun değildir; kayıt yeniden dinlenebilir. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Sözlü dinleme = canlı konuşma; göz teması ve not tutma birlikte yürür. 2) Doğru. Görsel destekli dinleme = ses ve görsel; başlıklar not defterine geçirilir. 3) Doğru. Kayıttan dinleme = hazır kayıt; duraklatılıp tekrar dinlenebilir.

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Konuşma ve Konuşma Kuralları Konuşma, düşüncenin karşı tarafa sözcüklerle aktarılmasıdır.
• Dinleme ve Dinlediğini Anlama Dinleme, sesli metinleri dikkatle dinleyip anlamaktır.
• Sunum ve Sözlü Anlatım Sunum, bir konunun belli bir dinleyiciye, düzenli biçimde ve belli bir sürede anlatılmasıdır.