Mantık · 12. Sınıf · 16 soru
Çözümlü Sorular
Soru 1
Çelişmezlik yasasına göre ne olamaz?
- A) İki farklı şey aynı anda var olamaz
- B) Bir şey aynı anda hem doğru hem yanlış olamaz
- C) Hiçbir şey doğru olamaz
- D) Bütün şeyler doğru olamaz
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bir şey aynı anda hem doğru hem yanlış olamaz
Bir şey aynı anda hem doğru hem yanlış olamaz; aynı anlamda ve aynı anda iki zıt değer birlikte gerçekleşemez.
Soru 2
Üçüncü çıkarım yasası ne söyler?
- A) Her şey bilinebilir biçimdedir
- B) Her şey belirsizdir
- C) Bir önerme ya doğrudur ya yanlıştır
- D) Her şey çelişkilidir
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bir önerme ya doğrudur ya yanlıştır
Bir önerme ya doğrudur ya yanlıştır; doğru ile yanlış arasında üçüncü bir doğruluk değeri yoktur.
Soru 3
Sınav var ile sınav yok demek hangi yasaya aykırıdır?
- A) Özdeşlik yasasına
- B) Hiçbir yasaya
- C) Boyut yasasına
- D) Çelişmezlik yasasına
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Çelişmezlik yasasına
Çelişmezlik yasasına aykırıdır; bu iki önerme aynı anda ve aynı anlamda doğru olamaz.
Soru 4
Bir şeyin değerini bilmiyor olmak üçüncü çıkarımı ihlal eder mi?
- A) Hayır doğruluk değeri bilinmese de vardır
- B) Evet arada üçüncü bir durum vardır
- C) Evet belirsizlik bir değerdir
- D) Hayır çünkü hiçbir önerme doğru değildir
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hayır doğruluk değeri bilinmese de vardır
Hayır doğruluk değeri bilinmese de vardır; bilmemek değerin olmadığını değil onu bilmediğimizi gösterir.
Soru 5
Çelişen iki önermeden biri doğruysa diğeri hakkında ne söylenir?
- A) Diğeri de doğrudur
- B) Diğeri belirsizdir
- C) Diğeri yanlıştır
- D) Diğeri anlamsızdır
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Diğeri yanlıştır
Diğeri yanlıştır; çelisen önermeler birbirini dışladığı için biri doğruysa ötekisi yanlış olmak zorundadır.
Soru 6
Aynı tartışmada iki zıt görüşü savunmak hangi yasayı ihlal eder?
- A) Özdeşliği
- B) Boyut kuralını
- C) Kimlik dışı bir kuralı
- D) Çelişmezliği
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Çelişmezliği
Çelişmezliği ihlal eder; aynı konuda biri doğruyken diğerini de savunmak tutarlılıktan yoksun kalır.
Soru 7
Üç temel akıl yasası arasında olmayan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hız yasası
- B) Özdeşlik yasası
- C) Çelişmezlik yasası
- D) Üçüncü çıkarım yasası
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hız yasası
Hız yasası fizik yasasıdır ve üç temel akıl yasasından biri sayılmaz; ötekilerinin üçü de mantığa aittir.
Soru 8
Bir kapının ya açık ya kapalı olması hangi yasaya örnektir?
- A) Özdeşlik yasasına
- B) Üçüncü çıkarım yasasına
- C) Çelişmezlik yasasına
- D) Hiçbir yasaya
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Üçüncü çıkarım yasasına
Üçüncü çıkarım yasasına örnektir; açık ile kapalı dışında bir üçüncü durum düşünülmez.
Soru 9
Çelişmezlik ile üçüncü çıkarım arasındaki fark nedir?
- A) İkisi tamamen aynı şeydir
- B) İkisi de aynı zamanı tanımlar
- C) Biri birlikte olmayışı verir diğeri ara yol olmadığını söyler
- D) Biri yalnız matematiğe aittir
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Biri birlikte olmayışı verir diğeri ara yol olmadığını söyler
Biri birlikte olmayışı verir diğeri ara yol olmadığını söyler; çelişmezlik hem doğru hem yanlışı, üçüncü çıkarım üçüncü değeri dışlar.
Soru 10
Özdeşlik yasasının mantıktaki temel işlevi nedir?
- A) Tanım ve anlamın tutarlılığını sağlamak
- B) Sayısal hesabı hızlandırmak
- C) Görseli güzelleştirmek
- D) Sonucu gizlemek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tanım ve anlamın tutarlılığını sağlamak
Tanım ve anlamın tutarlılığını sağlamak asıl işlevidir; aynı kavramı her yerde aynı anlamda kullanmamızı mümkün kılar.
Soru 11
Bir düşünce sistemi içinde çelişki bulunması neyi gösterir?
- A) Sistemin çok zengin olduğunu
- B) En az bir iddianın doğru olamayacağını
- C) Sistemin kusursuz olduğunu
- D) Hiçbir şeyi çünkü ilgisizdir
Cevabı göster
Doğru cevap: B) En az bir iddianın doğru olamayacağını
En az bir iddianın doğru olamayacağını gösterir; sistemde çelişki varsa tutarlılık bozulmuş demektir.
Soru 12
Aynı anda hem bir önerme doğru hem de yanlış diyen iddiaya ne denir?
- A) Tutarlı açıklama
- B) Eksik tanım
- C) Çelişki
- D) Güçlü argüman
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Çelişki
Çelişki denir; bir önermenin aynı anda hem doğru hem yanlış tutulması çelişmezlik yasasını ihlal eder.
Soru 13
Klasik mantıkta üçüncü çıkarımın sınırı nasıl açıklanır?
- A) Her önerme doğrudur
- B) Hiçbir önerme doğru değildir
- C) Üçüncü değer her zaman vardır
- D) Değer bilinmese bile önerme ya doğru ya yanlıştır
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Değer bilinmese bile önerme ya doğru ya yanlıştır
Değer bilinmese bile önerme ya doğru ya yanlıştır; klasik mantık bu zorunluluğu kabul eder ve üçüncü değeri reddeder.
Soru 14
Çelişmezlik yasası olmasaydı ne ortaya çıkardı?
- A) Aynı anda her iddia doğru sayılabilirdi
- B) Mantık daha güçlü olurdu
- C) Dil zenginleşirdi
- D) Sonuçlar daha kesinleşirdi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Aynı anda her iddia doğru sayılabilirdi
Aynı anda her iddia doğru sayılabilirdi; bu yasa olmadan zıt iddiaların ikisi de doğru kabul edilerek tutarlılık tamamen yitirilirdi.
Soru 15
İleri seviyede şu konuda en temiz kavramsal ifade hangisidir: Üç Temel Akıl Yasası (öğretim düzeyi 12, soru 1)?
- A) Tanımı örnekten bağımsız ve tikel düzeyde bırakır
- B) Kavramı koşullarıyla ve sınırlarıyla doğru tanımlar
- C) Konuya özgü koşulu görmezden gelir
- D) Sonucu dayanaktan kopuk biçimde sunar
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kavramı koşullarıyla ve sınırlarıyla doğru tanımlar
Kavramı koşullarıyla ve seçeneği ileri düzeyde en uygun ve tutarlı sonucu verir; diğer seçenekler kapsam ya da gereksiz ek içerir.
Soru 16
Kısa bir durum betimlemesi verildiğinde Üç Temel Akıl Yasası konusunda en akılcı yargı hangisidir (12. sınıf, soru 4)?
- A) Açıkça desteklenen yargı geçerli sayılır
- B) Doğrudan gözlenmeyen iddia olgu kabul edilir
- C) Çelişen kanıtlar tek kanıt sayılır
- D) Öznel impression nesnel hüküm yerine geçer
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Açıkça desteklenen yargı geçerli sayılır
Açıkça desteklenen yargı seçeneği ileri düzeyde en uygun ve tutarlı sonucu verir; diğer seçenekler kapsam ya da gereksiz ek içerir.