Temel ve Türetilmiş Nicelikler nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Temel nicelik ile türetilmiş nicelik arasındaki farkı açıklar ve her birine örnek verir.
• Uluslararası birim sistemindeki yedi temel büyüklüğü ve birimlerini tanır.
• Bir türetilmiş büyüklüğün birimini, o büyüklüğü oluşturan temel büyüklüklerden yararlanarak yazabilir.
• Farklı birimler arasında dönüşüm yaparak sayısal değerleri doğru karşılaştırır.
• Ölçüm sonuçlarının karşılaştırılabilir olması için ortak bir birim sisteminin gerekliliğini açıklar.

Anahtar fikirler

• Temel nicelikler başka niceliklerin birleşiminden üretilemez; türetilmiş nicelikler ise en az iki temel niceliğin ilişkisiyle ifade edilir.
• Uluslararası birim sisteminde yedi temel büyüklük bulunur ve diğer büyüklüklerin tamamı bu yediden türetilir.
• Bir türetilmiş birim, o büyüklüğü oluşturan temel birimlerin çarpımı ve bölümü şeklinde yazılır.
• Birim değişikliği büyüklüğü değiştirmez; yalnızca sayı değerini ve birimi değiştirir.
• Kilogramdan grama geçerken değer bin ile çarpılır, gramdan kilograma geçerken bin ile bölünür.
• Metreküp litreye çevrilirken değer bin ile çarpılır, litre metreküpe çevrilirken binle bölünür.

Konunun özeti

Türetilmiş nicelikler ise en az iki temel niceliğin aralarındaki bağıntıyla ifade edilir ve birimleri de o bağıntıya göre oluşturulur. Birim dönüşümlerinde hedef birimin küçük mü büyük mü olduğu belirlenir ve sayı bu yöne göre düzenlenir. Ortak bir birim sistemi kullanmak, ölçüm sonuçlarının bütün ülkelerde aynı anlam taşımasını ve karşılaştırılabilir olmasını sağlar.

Sık yapılan hatalar

• Birimi değiştirilen büyüklüğün değiştiğini sanmak Yanlıştır. Birim değişikliği yalnızca sayısal değeri değiştirir; ölçtüğümüz büyüklük olduğu gibi kalır. Bu nedenle birimi kaybetmek sonucu değil, yorumu bozar.
• Kilogram ile gram arasındaki ilişkiyi karıştırmak Kilogramdan grama geçerken değer bin ile çarpılır. Bu kural unutulduğunda sayısal sonuç bin kat küçük çıkar ve birimden şüphe edilerek hatalı bir düzeltme yapılır.
• Hızı, ivmeyi, kuvveti temel büyüklük sanmak Bu büyüklüklerin hiçbiri temel değildir. Hız uzunluktan ve zamandan, kuvvet kütle ve ivmeden türetilir; bu yüzden birimleri de türetilmiş birimlerdir.

İlgili konular

• Hareket: Yol, Sürat ve Hız
• Kuvvet ve Newton'un Hareket Yasaları
• Doğadaki Temel Kuvvetler
• Skaler ve Vektörel Nicelikler
• Hareket Türleri ve Hareket Grafikleri
• İş, Güç ve Enerji